Pozitif Yanlılık Nedir? Hayatımızı Nasıl Etkiler?

Beynimiz bir pozitif yanlılığa sahiptir. Uzmanlar beynimizin bardağın dolu tarafını görmek üzere evrimleştiğine inanıyor. İyi olaylar yaşama olasılığımızı abartma ve kötü olaylar yaşama olasılığımızı hafife alma eğilimi içindeyizdir. Bu yanlılık, bizi gerçekte rastalayacağımızdan daha az talihsizliğe maruz kalma ve daha fazla başarıya ulaşma olasılığımızın olduğuna inandırıyor gibi görünüyor. Ortalamadan daha uzun yaşayacağımıza, çocuklarımızın ortalamadan daha zeki olacağına ve ortalamadan daha başarılı olacağımıza inanıyor olabiliriz. Olası riskleri değerlendirirken aslında kendi durumumuzu diğer insanlarınki ile karşılaştırırız fakat aynı zamanda da benmerkezciyizdir. Bu benmerkezcilik de bu kıyaslamaya gerçekçi bir şekilde bakmak yerine kendimize odaklanmamıza neden olur. 

Pozitif yanlılığın hayatlarımızda hem iyi hem de kötü etkileri vardır. İyi etkisine örnek olarak iyi şeylerin olması beklendiğinde, mutlu olma olasılığımızın artması verilebilir. Bu iyimserlik, kendi kendini gerçekleştiren bir kehanet işlevi görebilir. Örneğin, başarılı olacağına olan inancı yüksek bir kişi için, bu inanç kendini geliştirebileceği ortamlara girmesi için itici bir güç olabilir. Başarılı olacağına inanan insanların başarılı olma olasılığı bu gibi nedenlerden dolayı daha yüksektir. Ayrıca bu iyimserlik, gelecek hakkında bir beklenti duygusu yaratarak kişilerin iyi oluşunu arttırır. İyimserlik aynı zamanda bizi hedeflerimizi gerçekleştirme noktasında motive eder. Sonuçta, başarıya ulaşabileceğimize inanmasaydık, neden denemeye zahmet edelim ki? İyimser kişiler ayrıca egzersiz yapmak, vitamin almak ve besleyici bir diyet uygulamak gibi sağlıklarını korumak için önlemler almaya daha yatkındır. Bu olumlu etkilerinin yanında, bazen kötü sonuçlara yol açabilen zayıf kararlar vermeye de yol açabilir. İnsanlar yıllık doktor muayenelerini atlayabilir, emniyet kemeri takmayabilir, veya başlarına kötü şeylerin gelmeyeceğine inandıkları için güneş kremi sürmeyebilir.

Pozitif yanlılığının ortaya çıkma olasılığını arttıran ve azaltan bazı faktörler vardır. Bu olasılığı arttıran faktörlerden biri nadir görülen olaylardır. Bu tür olayların pozitif yanlılıktan etkilenme olasılığı daha yüksektir. İnsanlar, genellikle günlük olaylar olmadığı için deprem ve sel gibi şeylerden etkilenme olasılıklarının daha düşük olduğunu düşünme eğilimindedir. Ayrıca insanlar olayların doğrudan kendilerinin kontrolü ve etkisi altında olduğunu düşündüklerinde pozitif yanlılığı daha fazla deneyimler. Aslında pozitif yanlılığın altında işlerin sihirli bir şekilde yoluna gireceğine dair bir inanç yoktur. İnsanlar, bunu yapacak beceri ve bilgi birikimine sahip olduklarını düşünür. Öte yandan, diğer kişilerin hayatlarında sahip oldukları kontrolü hafife alırlar. Örneğin, insanlar genellikle eğer aracı kendileri kullanıyorlarsa, bir araba kazasında zarar görme olasılıklarının daha düşük olduğunu düşünür. Pozitif yanlılığın görüldüğü başka bir durum ise olumsuz bir olayın olası görülmediği durumlardır. Örneğin, bir kişi cilt kanserine yakalanmanın çok nadir olduğuna inanıyorsa, riskler konusunda gerçekçi olmayan bir şekilde iyimser olma olasılığı daha yüksektir.

Pozitif yanlılığı azaltan faktörlerden biri ise kendimizi arkadaş ve aile üyeleri gibi çok yakın sevdiklerimizle karşılaştırmamızdır. Tanımadığımız bir kişinin başına kötü bir şeyin gelme olasılığının daha yüksek olduğunu düşünmek daha kolaydır. Ancak sevgi gibi güçlü bir duygu devreye girdiğinde böyle bir varsayım yapmak o kadar da kolay olmayacaktır. Söz konusu kendimiz ve bir tanıdığımız olduğunda ise pozitif yanlılığın daha çok kendimize yönelik olduğu  birçok araştırmada vurgulanıyor. Önemli bir araştırma gösteriyor ki kişiler kendileri ve yakınlarıyla ilgili olası olaylar kurgularken kendileri için daha fazla sayıda pozitif olay kurguluyor(Salgado & Bernsten, 2020).  Yapılan araştırmalarda, pozitif yanlılığın yaşlı bireyler tarafından daha fazla deneyimlendiği de ayrıca gösterilmiştir. Öte yandan, birçok araştırma depresif veya kaygı eğilimli kişilerin pozitif yanlılığı yaşama olasılığının daha düşük olduğunu göstermiştir. 

Kaynakça

Salgado, S., & Berntsen, D. (2020). My future is brighter than yours: the positivity bias in episodic future thinking and future self-images. Psychological Research, 84(7), 1829–1845. https://doi.org/10.1007/s00426-019-01189-z

Sharot T. The optimism bias. Curr Biol. 2011;21(23):R941-945. doi:10.1016/j.cub.2011.10.030

Sharot T. The Optimism Bias: A Tour of the Irrationally Positive Brain. Pantheon/Random House; 2011. 

https://www.ted.com/talks/tali_sharot_the_optimism_bias/transcript?language=en#t-766244

https://www.verywellmind.com/what-is-the-optimism-bias-2795031

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Uygulamayı indir ve size en uygun psikologu eşleyelim, ücretsiz ön görüşmenizi yapın ve alanında uzman psikologlarımızla görüşün.