Sxem Terapiya Nədir?

Sxem terapiya, insanın klinik mənada uyğunsuz davranışlar sərgiləməsinə və ya münasibətlərində problemlər yaşamasına səbəb ola bilən düşüncə nümunələri üçün işlədilən “sxem” anlayışı ilə işləyərək sağalmanı hədəfləyən psixoterapiya növüdür.

Sxemlər uşaqlıq dövrünə gedib çatan, əsasən həyatın ilk mərhələlərində formalaşan və sonrakı dövrlərdə insanın psixoloji problemlər yaşamasına səbəb ola bilən uyğunsuz örüntülərdən ibarət ola bilər. Sərhəd qoya bilməyən və ya həddindən artıq narahat davranan, övladını emosional və ya fiziki ehtiyaclarından məhrum edən valideynlər adətən uyğunsuz sxemlərin inkişafının mənbəyi kimi qəbul olunur.

Böyüklük dövründə mənfi sxemlər özünü mənfi düşüncə və davranışlar, qaçınma, həddən artıq fədakarlıq, həddən artıq kompensasiyaetmə kimi davranışlarda göstərə bilər. Bu cür davranış örüntüləri insanın münasibətlərində zədələnməyə səbəb ola, ümumi rifahına mənfi təsir göstərə bilər.

Sxem terapiyada məqsəd insanın öz davranışlarını tanıyıb onların altında yatan səbəbləri anlaması və bu davranış nümunələrini dəyişdirərək münasibətlərində və həyatda qarşılaşdığı çətinliklərlə baş etmə mexanizmləri qazanmasıdır.

Sxem terapiya, Koqnitiv Davranışçı Terapiya (KDT), psixoanaliz, Gestalt terapiyası kimi yanaşmalardan ortaq elementlər daşıyır. Hələ yeni bir psixoterapiya yanaşması olmasına baxmayaraq, kifayət qədər geniş yayılmış və təsirli olduğu müşahidə olunmuşdur və bir çox mütəxəssis tərəfindən klinik şəraitdə tətbiq edilir.

Doğulduğu andan etibarən valideynlə qurulan qarşılıqlı əlaqə ilə başlayıb formalaşan 18 uyğunsuz sxem mövcuddur. Bu sxemlər uşağın emosional ehtiyaclarının beş ölçü üzrə ödənilməməsi ilə əlaqələndirilir:

Qopma və Rədd edilmə
Zədələnmiş Müstəqillik
Zədələnmiş Sərhədlər
Başqalarına Yönəliklik
Həddən artıq Həssaslıq və Basdırılmışlıq

Sxem Terapiya Hansı Psixoloji Problemlərin Həllində Təsirlidir?

Sxem terapiyanın erkən yaşlardan etibarən uyğunsuz sxemlər inkişaf etdirərək həyatında çətinliklər yaşayan insanların sağalma prosesində təsirli olduğu müşahidə edilmişdir. Aşağıdakı psixoloji çətinliklər üçün sxem terapiyadan tez-tez istifadə olunur:

Depressiya

Anksiyete (həyəcan) pozğunluqları

Travmadan Sonra Stress Pozuntuları

Asılılıq

Yemək pozğunluqları

Münasibət problemləri

Obsesiv-kompulsiv pozuntu

Sxem Terapiya Seans Prosesi

Sxem terapiyanın məqsədi insanın əsas emosional ehtiyaclarının ödənilməsinə kömək etməkdir. Seans prosesi boyu insana duyğularla təmas qurmağı öyrətmək, sxem və modlara sərhədlər əlavə etmək, daha funksional sxem və modlar formalaşdırmaq hədəflənir.

Şema terapiyası seanslarının nə qədər davam edəcəyi, şəxsin ehtiyaclarına uyğun olaraq terapevtin tövsiyəsinə görə dəyişə bilər. Şema terapiyası adətən 6 ilə 12 ay arasında, həftədə bir dəfə keçirilən görüşlər şəklində davam edir.

Şema Terapiyada İstifadə Olunan Texnikalar

Şema terapiyada koqnitiv, emosional, davranışçı və terapevtik münasibət texnikələri olmaqla 4 başlıq altında istifadə olunan bəzi texnikalar bunlardır:

Sxem gündəliyi

Öhdəsindən gəlmə kartı

Təsəvvür etmə tətbiqləri

Davranış texnikaları

Empatik üzləşdirmə

Psixoterapiya Yanaşmaları və Məktəbləri

Koqnitiv Davranışçı Terapiya (KDT) Nədir?

Koqnitiv Davranışçı Terapiya (KDT) insanın duyğu və düşüncələrinə mənfi təsir göstərən, dağıdıcı və…