Psikolog Gizem Yüncü
Yayınlanma 26.10.2022
Serotonin Nedir? Mutluluk Hormonu Ne İşe Yarar ve Nasıl Artırılır?

Serotonin Nedir?

Serotonin mutlu hissetmekten öğrenmeye, ödüllendirilmiş hissetmekten hafızaya kadar birçok işlevden sorumlu bir kimyasaldır. Bu mutluluk hormonu, beynimizin ve vücudumuz arasında çift yönlü ve elektrik sinyalleriyle iletilen bilgi akışında görev alır.

Bu bilgi alışverişi nöronlar arasındaki boşluklar (sinapslar) arasındaki serotoninler sayesinde oluşur. Serotonin bilgilerin bir sinir hücresinden diğerine aktaran nörotransmitter adı verilen kimyasallardan biridir.

Mutluluk hormonu olarak da bilinen serotonin beyinde sinyalleri iletme rolünü hem merkezi hem de çevresel sinir sisteminde sürdürür. Serotonin, nörotansmitter olarak rol almasının yanı sıra hormon olarak da görev yapar.

İnsan fizyolojisinde serotonin bağırsaklarımız dahil bedenimizin birçok yerinde bulunmasıyla insan psikolojisi için kritik bir öneme sahiptir1. Peki serotonin adı verilen ve birçok görevi bulunan bu kimyasal ne işe yarar?

Serotoninin İşlevleri

Serotonin, çok yönlü doğası ve işlevleri sebebiyle insan davranışları ve duyguları üzerinde önemli etkilere sahiptir. Araştırmalara göre serotoninin uyku, kaygı, saldırganlık, cinsellik, iştahın düzenlenmesinde ve kas kasılması veya kan basıncının düzenlenmesinde önemli bir rol oynadığı gösterilmiştir2-4.

Bunların yanı sıra, yapılan araştırmalar serotoninin bireylerin kendilerini iyi hissetmesi, bulundukları durumdan memnun olmaları, mutluluk hissi, iştahın ve cinsel dürtülerinin normal düzeyde olması ve psikomotor dengenin sağlanmasıyla da ilişkilenmektedir5.

Serotonin davranışların düzenlenmesine katkı sağlamaktadır. En eski beyin bölgelerinden başlayarak yönetici ve gelişmiş beyin bölgelerine kadar ulaştığı için davranış düzenleme konusunda etkin rol almaktadır6.

Davranış düzenleme, uyumlu olmayan davranışların yerine daha uyumlu ve işlevsel davranışlar koyulmasını ifade eden bir kavramdır ve insanların psikoterapiye gitme sebebi olmasının yanı sıra terapide oluşturulabilecek hedefler arasında yer almaktadır. Dolayısıyla, serotonin seviyesinde bir anormallik, terapide ilerlemeyi de zorlaştırabilir.

Ayrıca, serotoninin uyku ve uyanıklığı düzenleyen en eski beyin bölgelerinden raphe çekirdeğinde üretildiği bilinmektedir. Bu bölgede üretilen serotoninin azalmasının uyku bozukluklarına özellikle insomnia (uyuyamama) ve hipersomnia (çok fazla uyuma) gibi sorunlara yol açtığı gösterilmiştir6.

Ayrıca, serotonin düz kasların kasılmasında da rol oynar ve böylece spor yaptığımızda daha fazla serotonin salgılarız. Serotonin salgılanmasına bağlı olarak da mutluluk ve iyi hissetme gözlemlenebilir6.

Spor yapmak gibi fiziksel aktivitelerin de psikolojik iyilik haline büyük bir katkısı bulunmaktadır. Özellikle anda kalmak, gevşemek ve rahatlamak için faydalı aktiviteler arasında yer almaktadır.

Son olarak, serotonin vücuttaki doğal işlevlerinin yanı sıra ilaç endüstrisinde de sıklıkla kullanılmaktadır. Serotoninle ilgili problemlerden kaynaklanan psikolojik bozukluklarda sinir hücreleri arasındaki iletişimi düzeltmek için serotonin temelli ilaçlar kullanılmaktadır.

Örneğin aşağıdaki rahatsızlıklarda sıklıkla başvurulan yöntemler arasında yerini almış bulunmaktadır.7-10:

  • Obsesif Kompülsif Bozukluk
  • Depresyon
  • Şizofreni
  • Fibromilyaji
  • Otizm Spektrum Bozuklukları
  • Migren

Serotonin ve Psikolojik Rahatsızlıklar

Serotonininin insanlarda birçok olumlu etki uyandırdığından bahsettik. Ancak serotoninin ideal miktarda ve ihtiyaç duyulan yerlerde varlığını koruması faydalıyken gereğinden fazla ya da az olması doğrudan ya da dolaylı olarak fizyolojik ve psikolojik sorunlara yol açabilir.

Serotoninin psikolojik rahatsızlığa sebep olduğu bir beyin

Serotonin ve OKB

Dolaylı yoldan serotonin etkisine en güzel örneklerden biri Obsesif Kompülsif Bozukluktur. Serotonin obsesyon ve kompulsiyonlarla karakterize olan bu psikolojik rahatsızlığın en büyük nedeni olmasa bile, diğer hormon ve kimyasalların bozulması serotoninin düzensiz çalışmasına sebebiyet verdiği için görülebilir. Farmakolojik tedavi yöntemleri arasında da serotoninle ilgili ilaçlar olarak bilinen SSRI’lar yani Seçici Serotonin Gerialım İnhibitörleri kullanılmaktadır7.

Serotonin ve Depresyon

Doğrudan serotonine bağlı olan ve en bilinen psikolojik rahatsızlıklardan biri ise depresyondur. Beyinde gerçekleşen bilgi alışverişinde yeterli serotonin yani mutluluk hormonu olmadığında sinir hücreleri arasında bir karmaşa meydana gelmektedir. Buna dayanarak da depresyonun biyolojik temelleri atılmakta ve mutsuzluk, ilgisizlik, hayattan zevk almama gibi belirtiler kendini göstermeye başlamaktadır. Depresyonun başlangıcında olduğu gibi farmakolojik desteklerle yardım alma konusunda da serotonin yardıma koşar ve SSRI’lar adı verilen ilaç grubu burada da kullanılmaktadır8.

Depresyon gibi tüm beyni etkisi altına alan durumlarda özellikle gelişmiş bilişsel özellikler de etkilenmektedir. Bilindiği üzere depresyon, karar verme ve dikkat gibi üst bilişsel işlevlerin etkilendiği bir süreç olarak karşımıza çıkar. Araştırmalar gösteriyor ki, serotoninin yetersizliği yalnızca depresif duygu durumuna sebep olmamakta aynı zamanda üst bilişsel işlevlerin de bozulmasında önemli rol oynamaktadır11.

Serotonin ve Şizofreni

Şizofreni, dış dünyanın gerçekliğinden kopuşa dayanan bir psikolojik rahatsızlıktır. Dış dünyadan kopuş ve gerçeklik duygusunun kaybedilmesi ile birlikte bilişsel, davranışsal ve duygusal birçok değişim gözlemlenir.

Şizofreni söz konusu olduğunda yaşamsal olayların rahatsızlığın kendini göstermesinde etkili olduğu kadar serotonin gibi biyolojik mekanizmalarındaki rolü büyüktür. Şizofreni ve serotonin ile ilgili birçok araştırma ve hipotez olmasının yanı sıra araştırmalar beyinde gerçekleşen bilgi alışverişi sırasında serotonini alan sinir hücrelerinin ihtiyaçtan fazla duyarlı hale gelmesinin etkili olduğunu göstermişlerdir9. Serotonin ve dopamin etkileşimi de şizofreninin önemli bir belirtisi olan psikozla ilişkilidir.

Serotonin ve Diğer Psikolojik Rahatsızlıklar

Serotonin, migren ve otizm gibi hastalıklarda rol oynadığı gibi yetersiz olduğu durumlarda Yeme Bozuklukları ve Felç gibi problemlerde nedensel etkenler arasında yerini alabilir4.

Ayrıca, serotonin yetersizliğinin problemlere yol açması gibi serotonin fazlalığı da bazı problemleri beraberinde getirebilmektedir. Örneğin duygu durum bozukluklarından Bipolar Bozuklukta görülebilen Manik dönemi serotoninin ihtiyaçtan fazla bulunmasından kaynaklanabilir4.

Serotonini Arttırmanın Yolları

Serotonin vücudumuz ve beynimiz için bu kadar önemliyse sağlıklı serotonin seviyesine ulaşmak için neler yapabiliriz?

Serotonini doğal yoldan arttıran insanlar

“Çikolata yemek mutluluk hormonu salgılatır mı?” sorusunu duymuş olabilirsiniz. Çikolata gibi karbonhidrat açısından zengin yiyecekler serotonini arttırmaktadır yani evet, çikolata yemek insanları mutlu eder. Ancak uzun süreli ve karbonhidrat ağırlıklı beslenmek diğer fizyolojik sorunları beraberinde getirebilir. Dikkatli ve ölçülü olacak şekilde karbonhidratları beslenmeye dahil etmek, serotonini arttırma işlevini karşılayabilir4.

Çay, kahve, kafeinli içecekler, alkol ve sigara konusunda ölçülü davranmak ve sağlığınızı desteklemek, serotonini arttırmanıza yardımcı olacaktır.

Eksik vitaminler, serotonin mekanizmasını olumsuz etkileyebilir; bu sebeple gıda takviyeleri ve vitaminler hekim kontrolünde alınmalıdır4.

Serotonin düz kasların kasılmasına yardımcı olduğu gibi egzersiz yapıldığında serotonin seviyesi artmaktadır. Buna dayanarak düzenli ve ölçülü egzersiz yapmak faydalı olacaktır; çünkü düzenli ve sürekli egzersiz fizyolojik olarak birçok faydayı beraberinde getirdiği için sisteminin bütününe etki etmektedir. Böylece, bütünsel bir iyileşme süreci görülebilmektedir4.

Serotonin seviyesini arttırmak ve korumak için güneş ışığından faydalanmak önemlidir.

Serotonin seviyesini arttırmak ve ideal seviyede olmasını sağlamak için psikolojik ve psikiyatrik destek alabilirsiniz.


Kaynakça

  1. Mohammad-Zadeh, L. F., et al., 2008, Serotonin: A Review, Journal of Veterinary Pharmacology and Therapeutics.
  2. Antmen, M., et al., 2017, Utilization of Hydrophobic Interaction Affinity Nanosorbent for the Extraction Of Serotonin from Edible Plants, Hacettepe Journal of Biology & Chemistry./
  3. Noyan, A., 2004, Yaşamda ve Hekimlikte Fizyoloji, Meteksan Matbaacılık.
  4. Folk, G.E., et al., 1988, Serotonin As A Neurotransmitter: A Review, Comparative Biochemistry and Physiology.
  5. Haninger, G.R., et al., 1984, Serotonergic Function in Depression, Archives of General Psychiatry.
  6. Ilkım, M., et al., Spor Biliminde Güncel Çalışmalar, Akademisyen Kitabevi A.Ş.
  7. Demirkol, M.E., et al., 2018, Gebelik ve Postpartum Dönemde Obsesif Kompülsif Bozukluk, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.
  8. Pourhamzeh, M., et al., 2022, The Roles of Serotonin in Neuropsychiatric Disorders, Cellular and Molecular Neurobiology.
  9. Öztepe Yavaşçı, E., et al., 2012, Şizofrenide Serotoninin Rolü, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.
  10. Aşkın, A., et al., 2017, Fibromiyaljide Farmakolojik Tedavi, Arşiv Kaynak Tarama Dergisi.
  11. Dinç, G., et al., 2022, Karar Verme Süreciyle İlgili Beyin Yapıları: Derleme, Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi.

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Uygulamayı indirin ve size en uygun psikologla eşleşin. Uzman psikoloğunuzla uyumunuzu görmek için 15 dakikalık ücretsiz ön görüşme yaparak terapi yolcuğunuza başlayın.