Sosyal Fobi & Sosyal Anksiyete Bozukluğu Nedir? Nasıl Yenilir?
Kısa Özet
Sosyal fobi (sosyal anksiyete bozukluğu), sosyal durumlarda başkaları tarafından yargılanma korkusuyla tetiklenen, yoğun kaygı ve kaçınma davranışıyla seyreden bir anksiyete bozukluğudur. Yaygın ve özgül (yaygın olmayan) olmak üzere iki alt tipi vardır. Terleme, çarpıntı ve yüz kızarması gibi bedensel belirtiler görülebilir. Genellikle çocukluk veya ergenlikte başlar. Tanıyı yalnızca bir psikiyatr koyabilir. Maruz kalma terapisi ve bilişsel davranışçı terapi, sosyal fobiyle başa çıkmada en etkili yöntemler arasındadır.
Öne Çıkan Noktalar
- Sosyal fobi, yargılanma korkusuyla tetiklenen bir anksiyete bozukluğudur.
- Yaygın ve özgül (performans) olmak üzere iki alt tipi vardır.
- Kaçınma davranışı, sosyal kaygıdan fobiye geçişin önemli işaretidir.
- Genellikle çocukluk veya ergenlikte başlar.
- Maruz kalma terapisi ve BDT başa çıkmada en etkili yöntemlerdendir.
Sosyal Fobi Nedir?
Sosyal Fobi Ne Demek?
Sosyal fobi (sosyal anksiyete/sosyal kaygı bozukluğu), başkalarıyla etkileşim gerektiren durumlarda ortaya çıkan ve kaçınma davranışını da içermeye başlayan yoğun kaygı hâlidir. Diğer insanlar tarafından yargılanma korkusuyla tetiklenir; kişi bu kaygıyla başa çıkmakta zorlandığı için çözümü çoğu zaman ortamdan uzaklaşmakta bulur.
Yeni bir ortamda iletişim kurmak ya da topluluk önünde konuşmak gibi durumların zaman zaman gerginlik yaratması olağandır; hatta belirli bir kaygı düzeyi faydalı olabilir. Önemli olan, bu kaygının ne sıklıkta ve hangi yoğunlukta yaşandığıdır. Kaygı, sosyal ortamlardan kaçınmaya dönüştüğünde sosyal fobiden söz edilebilir.
Sosyal Fobinin Türleri Nelerdir?
Sosyal fobinin iki alt tipi bulunur:
| Alt tip | Kapsamı |
|---|---|
| Yaygın tip | Birçok sosyal durumda ortaya çıkar; tanışmak ve etkileşimi sürdürmek gibi genel sosyallik durumlarını kapsar |
| Özgül (yaygın olmayan) tip | Yalnızca belirli durumlarda ortaya çıkar; topluluk önünde yemek yemek veya sunum yapmak gibi performans durumlarını kapsar |
Sosyal Kaygıya Sebep Olabilecek Durumlar
Geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olan Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği'ne göre, sosyal anksiyete bozukluğu olan kişilerde kaygıya yol açabilecek bazı durumlar:
- Halka açık yerlerde yemek yemek veya içmek; bir eğlenceye katılmak
- Topluluk önünde hazırlıklı ya da hazırlıksız konuşmak
- Evde misafir ağırlamak
- Bilgi, beceri veya yeteneğin sınanması
- Satın alınan bir ürünü iade etmek; ısrarcı satış elemanlarına karşı koymak
- İyi tanımadığı biriyle göz teması kurmak, telefonda konuşmak veya tanışmaya çalışmak
- İyi tanımadığı birine farklı görüşte olduğunu ifade etmek
- Genel tuvaletleri kullanmak
Sosyal Fobi ve Sosyal Anksiyete Belirtileri Nelerdir?
Kaygı yaratan bir sosyal durumla karşılaşıldığında terleme, çarpıntı, yüz kızarması, ağız kuruluğu, titreme ve nefes darlığı gibi bedensel belirtiler görülebilir. Kişi, başkalarının kendisi hakkında olumsuz düşündüğü ve kendisini eleştireceği/yargılayacağı inancını taşır. Bu düşüncelerin ardından ortamda bulunmamak için çaba, göz teması kurmakta zorlanma ve kaçınma davranışları ortaya çıkar.
Bir sosyal durumda utangaç veya rahatsız hissetmek tek başına sosyal fobi belirtisi sayılmaz. Sosyal fobisi olan kişiler, korkularının aşırı ya da anlamsız olduğunun farkında olsalar bile bu korkuyu ve kaçınma davranışını kontrol etmekte zorlanır.
Sosyal Fobinin Sebepleri Nelerdir?
Sosyal fobi genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlar; ancak bu, alt tipe göre değişebilir. Olası etkenler arasında kişinin mizacı, genetik yatkınlık, çocuklukta zorbalığa veya aşırı eleştiriye maruz kalma, bir farklılığa sahip olma ve aşırı korumacı ya da başkalarının görüşlerini fazla önemseyen ebeveyn tutumları sayılabilir.
Sosyal Fobi Tanısı
Ağır sosyal fobisi olan kişiler, yoğun kaygı ve kaçınma nedeniyle okul, iş ve ilişkilerinde aksaklıklar yaşayabilir. Sosyal fobi tanısını yalnızca bir psikiyatr koyabilir. Sosyal durumlarda yaşadığınız korkunun yaşamınızı olumsuz etkilediğini düşünüyorsanız profesyonel destek almanız önerilir.
Sosyal Fobi ile Nasıl Başa Çıkılır?
Sosyal fobiyle başa çıkmak için anlık bir çözüm yoktur; diğer özgül fobilerde olduğu gibi sosyal fobiye özgü bir ilaç tedavisi de bulunmaz. Başa çıkmada en etkili yöntemler arasında maruz kalma terapisi (exposure therapy) ve bilişsel davranışçı terapi yer alır.
| Yöntem | Nasıl işler? |
|---|---|
| Maruz kalma terapisi | Öğrenmenin koşullanma ilkesine dayanır; kişi korktuğu durumlarla yavaş ve güvenli biçimde, bir "korku hiyerarşisi" boyunca yüzleşerek kaygı tepkilerini azaltır |
| Bilişsel davranışçı terapi (BDT) | Sosyal fobinin nedenleri çözümlenir; aşırı ve kontrol edilmesi zor endişelerin yerine daha gerçekçi düşünceler geliştirilir |
Bilişsel davranışçı terapi, sosyal fobide en yaygın kullanılan yaklaşımdır. Sürecin uzunluğu ve sonuçları kişiden kişiye değişir. Sosyal fobiyle başa çıkmak için psikolojik destek almak, kişinin özgüven kazanmasına ve etkileşim becerilerinin gelişmesine destek olabilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?
Sosyal durumlardaki korkunuz okul, iş veya ilişkilerinizi etkiliyor ve günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa profesyonel destek değerlidir. Hiwell'i kullanan uzman psikologlarla online görüşebilir veya Hiwell'e kaydolarak ücretsiz bir ön görüşmeyle başlayabilirsiniz.
Hiwell Online Terapi İle TanışınSonuç
Sosyal fobi, sosyal durumlarda yargılanma korkusuyla tetiklenen ve kaçınma davranışıyla seyreden bir anksiyete bozukluğudur. Yaygın ve özgül olmak üzere iki alt tipi vardır ve genellikle erken yaşlarda başlar. Tanıyı yalnızca bir psikiyatr koyabilir. Maruz kalma terapisi ve bilişsel davranışçı terapi, sosyal fobiyle başa çıkmada en etkili yöntemler arasındadır; zorlandığınızı düşünüyorsanız profesyonel destek almak değerli bir adımdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı veya tedavi yerine geçmez. Sosyal kaygınız yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmana başvurmanız önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1Sosyal fobi nedir?
Sosyal fobi (sosyal anksiyete bozukluğu), sosyal durumlarda başkaları tarafından yargılanma korkusuyla tetiklenen, yoğun kaygı ve kaçınma davranışıyla seyreden bir anksiyete bozukluğudur.
2Sosyal fobi belirtileri nelerdir?
Terleme, çarpıntı, yüz kızarması, titreme ve nefes darlığı gibi bedensel belirtilerin yanı sıra olumsuz değerlendirilme korkusu ve kaçınma davranışı görülür.
3Sosyal fobi ile utangaçlık aynı şey mi?
Hayır. Bir sosyal durumda utangaç hissetmek tek başına sosyal fobi değildir. Sosyal fobide korku aşırıdır, kaçınma davranışı içerir ve kişinin yaşamını belirgin biçimde etkiler.
4Sosyal fobinin türleri nelerdir?
İki alt tipi vardır: birçok sosyal durumu kapsayan yaygın tip ve sunum gibi performans durumlarıyla sınırlı olan özgül (yaygın olmayan) tip.
5Sosyal fobi nasıl yenilir?
Maruz kalma terapisi ve bilişsel davranışçı terapi başa çıkmada en etkili yöntemler arasındadır. Profesyonel destek, özgüven ve etkileşim becerilerinin gelişmesine katkıda bulunabilir.
Kaynakça
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., DSM-5).
- Liebowitz, M. R. (1987). Social Phobia. Modern Problems of Pharmacopsychiatry, 22, 141-173.
- Stein, M. B., & Stein, D. J. (2008). Social Anxiety Disorder. The Lancet, 371(9618), 1115-1125.
- Hofmann, S. G. (2007). Cognitive Factors that Maintain Social Anxiety Disorder. Cognitive Behaviour Therapy, 36(4), 193-209.
Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.