Panik Atak Nedir? Belirtileri ve Panik Bozukluk
Kısa Özet
Panik atak; aniden ortaya çıkan çarpıntı, nefes darlığı ve yoğun korku gibi belirtilerle kendini gösteren bir kaygı nöbetidir. Halk arasında çoğu zaman "panik atak" denilse de, tekrarlayan panik atakların ve yeni atak geçirme korkusunun süreklilik kazanması "panik bozukluk" olarak adlandırılır. Panik bozukluk nüfusun yaklaşık %1-3'ünde görülür ve kadınlarda iki kat daha sıktır. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi, panik bozuklukla başa çıkmada destekleyici olabilir.
Öne Çıkan Noktalar
- Panik atak, panik bozukluğun en tipik belirtisidir; ikisi aynı şey değildir.
- Panik atakta belirtilerden en az dördü aniden başlar, genellikle 10. dakikada en yoğun hâlini alır ve atak 10-30 dakika sürer.
- Panik bozukluk nüfusun %1-3'ünde görülür ve kadınlarda iki kat daha sıktır.
- Çarpıntı ve göğüs sıkışması gibi belirtiler çoğu zaman kalp krizi sanılır; oysa panik atak bir kalp krizi değildir.
- Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi başa çıkmada destekleyici olabilir.
Panik Bozukluk Nedir?
Panik Atak ve Panik Bozukluk Ne Demek?
Panik atak; çarpıntı, nefes darlığı, titreme ve yoğun korku gibi belirtilerin aniden ortaya çıktığı bir kaygı nöbetidir. Panik bozukluk ise tekrarlayan panik atakların ve yeni atak geçirme korkusunun süreklilik kazandığı bir anksiyete bozukluğudur. Kısaca panik atak bir belirti, panik bozukluk ise bir tanıdır.
Her ne kadar halk arasında "panik atak" olarak bilinse de, aslında panik atak panik bozukluğun bir belirtisidir. Panik bozukluğun en tipik özelliği, yüksek dereceli anksiyete atakları olarak tanımlayabileceğimiz panik ataklardır.
Bir asrı aşkın süredir bilinen panik bozukluk, 1980 yılına kadar farklı uzmanlarca pek çok adla anılmıştır. 19. yüzyılda savaşlar sırasında askerlerde görülen belirtilerle ilgilenen askeri cerrahlar, fizyolojik belirtileri fark etmiş ancak nedenini anksiyeteyle bağdaştıramamıştır. 1. Dünya Savaşı sırasında "kalbi bozulmuş aksiyon" adıyla bir sendrom tanımlanmış, anksiyetenin kardiyak görünümleri ilgi odağı olmuştur. 2. Dünya Savaşı'nda bu kardiyak belirtiler anksiyeteyle ilişkilendirilmiş; 1964 yılında Klein "panik bozukluk" adını ortaya atmıştır.
| Panik Atak | Panik Bozukluk | |
|---|---|---|
| Ne ifade eder? | Aniden gelen yoğun korku/kaygı nöbeti | Tekrarlayan panik ataklar ve sürekli atak korkusu |
| Süre | 10-30 dakika süren tek bir atak | Süregelen bir durum |
| Yaygınlık | Zaman zaman birçok kişi yaşayabilir | Nüfusun yaklaşık %1-3'ü |
| Niteliği | Bir belirti | Bir tanı (anksiyete bozukluğu) |
Panik Atak Başlangıç Yaşı
Panik bozukluk nüfusun %1 ile %3'ü arasında görülür ve kadınlarda erkeklere oranla iki kat daha sıktır. En sık geç ergenlikle 30'lu yaşlar arasındaki dönemde ortaya çıksa da çocuklukta veya 40 yaş üstünde de başlayabilir.
Panik bozukluk yaşayan kişilerde belirtiler çoğu zaman stres duyarlılığıyla ortaya çıkar. İlk belirtiler genellikle yaşam sorunları, ayrılık veya çatışma gibi stresli olayların ardından görülür. Panik bozukluk, panik atak beklentisi ve panik ataklardan korkmayla güçlenir: kişi yeni atakların gelmesinden endişe duyar ve bu endişe yeni atakları tetikleyebilir.
Panik Bozukluğun Belirtileri
- Yineleyen, beklenmedik panik ataklar
- Her an atak geçirme korkusu
- Bu korkuyla kalabalık veya yardım alamayacağı ortamlardan kaçınma
- Çoğu kişide gerginlik ve huzursuzluk
- Öleceğine ya da kontrolünü kaybedeceğine dair yoğun inanç ve sık sık acil servise başvurma
- Belirgin sağlık kaygısı (hipokondri)
Panik bozuklukta panik atak geçirme korkusuna agorafobi de eşlik ediyorsa bu duruma agorafobili panik bozukluk denir. Bu durumda kişi; yardım alamayacağı veya panik atak geçireceği korkusuyla kalabalık, sokak, mağaza veya otobüs gibi ortamlardan kaçınır, bu yerlere ya hiç gitmez ya da yalnız gitmekten çekinir. Agorafobi çoğu zaman ilk ataktan yaklaşık bir yıl sonra gelişir.
Panik Atak Belirtileri
- Çarpıntı, kalp atışlarını fark etme veya kalp hızında artış
- Terleme
- Titreme
- Nefes darlığı, boğulma hissi, soluk kesilmesi
- Göğüs ağrısı veya göğüste sıkışma hissi
- Bulantı ya da karın ağrısı
- Baş dönmesi, sersemlik, bayılacak gibi olma
- Çıldırma ve kontrolü yitirme korkusu
- Ölüm korkusu
- Uyuşma
- Üşüme, ürperme veya ateş basması
Bu belirtilerden en az dördünün birlikte başladığı ve 10. dakikada en yüksek düzeyine ulaştığı nöbetlere panik atak denir. Ataklar genellikle 10-30 dakika sürer.
Panik ataklar çoğu zaman herhangi bir olaya bağlı olmadan, tamamen sebepsiz ortaya çıkar; fakat belirli uyaranlarla tetiklenen panik ataklar da olabilir. Peki panik atak neden olur?
Panik Bozukluğun Nedenleri
Birçok psikolojik durumda olduğu gibi panik bozukluğun da kesin nedeni bilinmemektedir. Yine de nedenleri iki başlık altında ele alabiliriz.
Biyolojik Nedenler
Aile ve ikiz çalışmaları, panik bozukluğun genetik yönünün belirgin olduğunu göstermektedir. Anksiyete bozuklukları arasında genetik geçişin en fazla görüldüğü tablo panik bozukluktur; panik bozukluğu olan kişilerin birinci ve ikinci derece akrabalarında görülme sıklığı 4 ila 10 kat daha yüksektir.
Bilişsel Nedenler
Ölmek, çıldırmak veya kontrolü kaybetmek gibi korkular, panik atağın bilişsel yönünü ortaya koyar. Aşırı yorgunluk, fazla kafein veya heyecandan kaynaklanan çarpıntıları "felaketleştirip" bir kalp krizi olarak yorumlayan kişilerde panik atak ortaya çıkabilir. Panik atak yaşayan kişiler bedensel duyumlarını sürekli okumaya çalışır ve panikle uyumlu duyumları daha kolay fark eder; bu algı da yeni bir atağı tetikleyebilir.
Panik Bozukluk ile Başa Çıkma Yöntemleri
Panik bozukluk ve panik atakla başa çıkma sürecinde iki temel hedef ve strateji öne çıkar.
Birincisi, agorafobik kaçınmaları azaltmak için kişinin kaçma davranışıyla başa çıkmasına yardımcı olmaktır. Korkulan durumların üzerine adım adım gidilerek kaçınmanın azalması hedeflenir; kişi, kendini zorlamadan küçük adımlarla korkularıyla yüzleşir. Bu süreçte bazen terapist de panik bozukluk yaşayan kişiyle birlikte hareket eder.
İkincisi bilişsel yöntemdir. Kişiye panik ataklar ve panik bozukluk hakkında psikoeğitim verilir; atakların neden ortaya çıktığı açıklanır. Ardından, kişinin bedensel duyumları aşırı okuması ve bunları felaketleştirmesi üzerine konuşulur; bu yanlış yorumlar ele alınır ve solunum egzersizleriyle nefesin düzenlenmesi desteklenir. Sürecin önemli bir ayağı, kişinin panik atak belirtilerinin ürkütücü olsa da bir kalp krizi olmadığını fark etmesine yardımcı olmaktır. (Yine de yeni veya açıklanamayan göğüs ağrısı gibi belirtilerin her zaman bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.)
Panik atakta bedensel duyumların olduğundan daha tehlikeli algılandığını fark eden kişiler için süreç başlarda zorlayıcı olabilir; ancak başa çıkma becerileri geliştikçe bu durum kolaylaşabilir.
Daha yoğun durumlarda ilaç tedavisi terapiyle birlikte yürütülebilir. İlaç tedavisinde çoğunlukla SSRI (serotonin geri alım inhibitörü) grubu antidepresanlar kullanılır.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?
Panik ataklar tekrarlıyor, yeni atak gelme korkusu günlük yaşamınızı kısıtlıyor veya bazı ortamlardan kaçınmaya başladıysanız profesyonel destek almak değerlidir. Panik bozuklukla başa çıkmak mümkündür ve erken destek süreci kolaylaştırır. Hiwell kullanan online psikologlardan destek alabilir veya Hiwell'e kaydolarak ücretsiz bir ön görüşmeyle başlayabilirsiniz.
Hiwell Online Terapi İle TanışınSonuç
Panik atak ürkütücü olsa da yaşamı tehdit eden bir durum değildir; panik bozukluk ise tekrarlayan ataklar ve sürekli atak korkusuyla günlük yaşamı zorlaştıran bir anksiyete bozukluğudur. İyi haber şu ki panik bozuklukla başa çıkmak mümkündür. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi bu süreçte destekleyici olabilir; erken adım atmak süreci kolaylaştırır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Göğüs ağrısı gibi belirtiler ilk kez yaşanıyorsa veya kaygı verici düzeydeyse bir hekime başvurmanız; ruh sağlığınızla ilgili kararları ise bir uzmanla birlikte değerlendirmeniz önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1Panik atak nedir?
Panik atak; çarpıntı, nefes darlığı, titreme, göğüste sıkışma ve yoğun korku gibi belirtilerin aniden ortaya çıktığı bir kaygı nöbetidir. Belirtiler genellikle 10. dakikada en yoğun hâlini alır.
2Panik atak ile panik bozukluk arasındaki fark nedir?
Panik atak tek bir kaygı nöbetidir ve zaman zaman birçok kişi yaşayabilir. Panik bozukluk ise tekrarlayan panik atakların ve yeni atak geçirme korkusunun süreklilik kazandığı bir tanıdır. Kısaca panik atak bir belirti, panik bozukluk bir bozukluktur.
3Panik atak belirtileri nelerdir?
Çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi, uyuşma, kontrolü kaybetme ve ölüm korkusu sık görülen belirtilerdir. Bu belirtilerden en az dördünün birlikte ve aniden başlaması panik atak olarak tanımlanır.
4Panik atak ne kadar sürer?
Bir panik atak genellikle 10-30 dakika sürer ve belirtiler çoğu zaman 10. dakikada en yoğun hâline ulaşır. Ürkütücü olsa da atak kendiliğinden geçer.
5Panik atak nasıl geçer?
Atak sırasında belirtilerin tehlikeli olmadığını hatırlamak ve yavaş, kontrollü nefes almak yardımcı olabilir. Tekrarlayan ataklarda bilişsel davranışçı terapi gibi yaklaşımlarla başa çıkma becerileri geliştirilebilir; bir uzmandan destek almak değerlidir.
6Panik atak neden olur?
Panik bozukluğun kesin nedeni bilinmemekle birlikte biyolojik (genetik yatkınlık) ve bilişsel (bedensel duyumları felaketleştirme) faktörler rol oynar. Stresli yaşam olayları ise atakları tetikleyebilir.
Kaynakça
- Tamam, L. (2009). Panik Bozukluk. Actual Medicine Journal, 32-38.
- Sönmez, S. (2006). Panik Bozuklukta Davranış Değişiklikleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul.
Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.