Nevrotiklik Nedir? Nevrotik Kişilik Bozukluğu Belirtileri ve Nedenleri
Kısa Özet
Nevrotiklik, kişinin yoğun olumsuz duygular yaşamaya ve bunları düzenlemekte zorlanmaya yatkın olduğu bir kişilik eğilimidir. "Nevrotik kişilik" bu örüntüyü tanımlar; psikotiklikten farklı olarak gerçeklik algısı korunur ve sorunlar daha hafiftir. Nevrotik özellikler; kaygı, depresyon ve OKB gibi durumlarla bir arada görülebilir. Kaygıyı yönetmekte zorlanma öne çıkar. Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı yaklaşımlar, başa çıkmada destekleyici olabilir.
Öne Çıkan Noktalar
- Nevrotiklik, olumsuz duyguları yoğun yaşama ve düzenlemekte zorlanma eğilimidir.
- Psikotiklikten daha hafiftir; nevrotik kişide gerçeklik algısı korunur.
- İçgörü (kendine bakma becerisi) sınırlı olabilir.
- Kaygı, depresyon, OKB ve somatoform sorunlarla bir arada görülebilir.
- Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı yaklaşımlar, başa çıkmada destekleyici olabilir.
Nevrotik Kişilik Bozukluğu Nedir?
Nevrotik kişilik, duyguları düzenlemekte ve sakin kalmakta zorlanmayla öne çıkan bir örüntüdür. Nevrotik özellikler taşıyan kişiler, yaşadıkları olumsuz duyguları güçlü biçimde dışa vurabildikleri için kişilerarası ilişkilerde zorluk yaşayabilir. ("Nevroz" bu örüntü için kullanılan daha eski bir kavramdır; bugün nevrotiklik daha çok bir kişilik eğilimi olarak ele alınır.)
Nevrotik Ne Demek?
Nevrotik Ne Demek?
Nevrotik, kişinin kaygı, öfke ve huzursuzluk gibi olumsuz duyguları yoğun yaşamaya ve bunları düzenlemekte zorlanmaya yatkın olduğunu tanımlayan bir kavramdır. Nevrotiklik, psikotiklikten daha hafiftir: nevrotik kişi gerçeklikten kopmaz, gerçeklik algısı korunur. Günümüzde daha çok bir kişilik eğilimi (kişilik örgütlenmesi) olarak değerlendirilir.
Nevrotiklik ve psikotiklik, kişilik yapısını açıklamak için kullanılan kavramlardır. Psikotiklik; kişinin farkındalığının ve gerçeklik algısının, yani içgörü dediğimiz kendine bakma becerisinin yetersizliğini ifade eder5. Nevrotiklik ise daha hafiftir ve günlük hayatta daha az soruna yol açar; nevrotik kişi gerçeklikten kopmaz5.
Nevrotik kişilerde gerçeklik algısı tam anlamıyla bozulmasa da içgörü, yani kendine bakma becerisi sınırlı olabilir. Kişi, kendine veya çevresine sorun oluşturabilecek davranışlarını fark etmekte zorlanabilir5.
Psikodinamik kuramlar, kişilik örgütlenmesini tanımlarken nevrotik kavramını kullanır ve "sağlıklı, nevrotik, borderline ve psikotik" olmak üzere dört kategoriden söz eder. Güncel tanı sınıflandırmalarında bu çerçeve farklılaşmıştır.
| Nevrotik | Psikotik | |
|---|---|---|
| Gerçeklik algısı | Korunur (gerçeklikten kopmaz) | Bozulur (gerçeklikten kopuş olabilir) |
| İçgörü | Sınırlı olabilir | Büyük ölçüde yetersiz |
| İşlevsellik | Görece korunur | Daha fazla etkilenir |
| Şiddet | Daha hafif | Daha ağır |
Nevrotik Kişiliğin Özellikleri
- Katı ve uzlaşmaya açık olmayan bir davranış örüntüsü
- Stresi yönetmekte zorlanma
- Kaygı ve bunalma hissine karşı savunma geliştirme
- Duyguları düzenlemekte güçlük
- Çevreye uyum sağlamakta zorlanma (uyum tamamen bozulmamış olsa da)
- Psikoza kıyasla daha yüksek işlevsellik
- Belirgin bir tehlike olmasa da yoğun kaygı ve aşırı tepkiler
- Sıklıkla başka psikolojik sorunların da eşlik etmesi
Nevrotik Belirtiler Nelerdir?
Nevrotik kişilik örüntüsünde sıkça görülen belirtiler şunlardır5:
- Kişinin alışılmış davranışlarında değişiklik
- Yoğun kaygı yaşama
- Yoğun kaygıya bağlı panik benzeri belirtiler (kalp çarpıntısı, nefes darlığı, sıcak-soğuk basması)
- Yaşanan kaygıyı gizleme çabası
- Günlük yaşamı sürdürmekte zorlanma
- Kişilerarası ilişkilerde güçlük
- Duyguları olağandışı yoğunlukta yaşama ve düzenlemekte zorlanma
- Sigara, alkol veya madde kullanımına yönelme
- Kontrol edemediği durumlar için başkalarını suçlama
- Saldırgan veya düşmanca davranışlar
Nevrotik Kişilik Bozukluğunun Nedenleri
Nevrotik kişilik örüntüsüne birçok faktör katkıda bulunabilir: kaygı, beyin işleyişi, çocukluk çağı travması, iklim, cinsiyet ve evrimsel yatkınlık.
Kaygı
Nevrotik kişilik örüntüsü hem çevresel hem genetik etkenlere dayanır. Nevrotik özellikler taşıyan kişilerde kaygı bozukluğuna bir yatkınlık görülebilir; yoğun kaygı yaşama ve bunu yönetememe, nevrotik özelliklerin belirginleşmesine katkıda bulunabilir. Kaygı bozukluğu ile nevrotiklik arasında, yönü net olmayan karşılıklı bir ilişki olduğu söylenebilir.
Beyin İşleyişi
Nevrotiklik düzeyi yüksek olan kişilerin, hoş olmayan görüntüler izledikten sonra lateral prefrontal kortekslerinde daha düşük aktivite gözlemlendiği bildirilmiştir1.
Çocukluk Çağı Travması
Araştırmalar, hayatın ilerleyen dönemlerindeki travmatik deneyimlerin nevrotikliği belirgin biçimde etkilemediğini; ancak erken yaşlardaki olumsuz deneyimlerin nevrotik özellikleri artırabildiğini göstermektedir2.
İklim
İklim ve hava koşulları duygu durumunu ve kaygı düzeyini etkileyebilir. Aşırı iklim koşullarının nevrotik özellikleri artırabildiği; araştırmacıların bunu iklimsel stresin dopamin düzeylerine etkisiyle ilişkilendirdiği belirtilmektedir3.
Cinsiyet
22 farklı ülkede yapılan bir araştırma, kadınların erkeklere oranla daha fazla nevrotik kişilik özelliği gösterebildiğini vurgulamaktadır4.
Evrimsel Yatkınlık
Bazı araştırmalar, tehlikeye ve tehditlere karşı duyarlı olmanın hayatta kalma açısından fayda sağlayabileceğini; bu nedenle yoğun kaygı yaşamaya yatkın kişilerin bu özellikleri taşıyabileceğini düşündürmektedir5.
Nevrotik Kişiliğe Eşlik Eden Ruhsal Sorunlar
Nevrotik kişilik örüntüsü, gerçeklik algısını kaybettirecek düzeyde bir durum olmasa da, birçok psikolojik sorunla bir arada görülebilir. Bu sorunlar gerçeklik algısını tamamen ortadan kaldırmaz ancak çevreye uyumu zorlaştırabilir. Nevrotik özellikler taşıyan kişilerde aşağıdaki durumlar bir arada görülebilir:
- Anksiyete (kaygı) bozuklukları
- Somatoform sorunlar
- Depresyon ve duygudurum sorunları
- Dissosiyatif sorunlar
- Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Anksiyete (Kaygı) Bozuklukları
Yoğun kaygı yaşamak ve bu kaygıyı yönetmekte zorlanmak, nevrotik kişilik örüntüsüne en sık eşlik eden durumlardandır.
Somatoform Sorunlar
Tıbbi bir temeli olmamasına rağmen yaşanan fiziksel yakınmalar, kişinin kaygısını ve huzursuzluğunu artırabilir; bu da nevrotik kişilikteki kaygı ve duygu düzenleme zorluklarıyla birlikte belirginleşebilir.
Dissosiyatif Sorunlar
Kişinin kendi kimliğine veya dış gerçekliğe yabancılaşması, bellekte bozulmalar gibi belirtilerle görülebilir. Kaygı ve stresin bu tabloda etkisi olabilir.
Depresyon ve Duygudurum Sorunları
Merkezinde duygu durumunda çöküş bulunan bu sorunlara kaygı, korku ve stres eşlik edebildiği için nevrotik kişilik örüntüsüyle eş zamanlı görülebilir.
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Obsesyonların yarattığı yoğun kaygıyı azaltmak için yapılan kompulsiyonları içeren bir durumdur. Hem obsesyonlar hem de engellenen kompulsiyonlar önemli ölçüde kaygı oluşturduğu için nevrotik özelliklerle örtüşen bir tablo oluşturabilir.
Nevrotik Kişilik ve Psikoterapi
Nevrotik kişilik örüntüsüyle başa çıkmada uzman desteği önemlidir; çünkü kişilerarası ilişkilerde ve çevreye uyumda zorluk yaşanabildiği için sosyal destek almak da güçleşebilir. Bu nedenle psikoterapi desteği almak, nevrotik özellikler taşıyan kişiler için faydalı bir yol olabilir.
Bu süreçte davranışçı yöntemler ve bilişsel davranışçı terapi (BDT) sıklıkla kullanılır. Nevrotik özellikler taşıyan kişiler korku ve kaygılarını yönetmekte zorlanabilir ve bunlardan kaçınmak için yoğun çaba gösterebilir. Kişiyi kaygıya kademeli olarak alıştırmak (duyarsızlaştırma) ve BDT yöntemleriyle nevrotik bilişler ve duygular üzerinde çalışmak, yaşanan huzursuzlukla başa çıkmada destekleyici olabilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?
Yoğun kaygı, duyguları düzenlemekte zorlanma veya ilişkilerde tekrarlayan güçlükler günlük yaşamınızı etkiliyorsa profesyonel destek almak değerlidir. Hiwell'i kullanan uzman psikologlarla online görüşebilir veya Hiwell'e kaydolarak ücretsiz bir ön görüşmeyle başlayabilirsiniz.
Hiwell Online Terapi İle TanışınSonuç
Nevrotiklik, olumsuz duyguları yoğun yaşama ve düzenlemekte zorlanma eğilimidir; nevrotik kişide gerçeklik algısı korunur, bu yönüyle psikotiklikten ayrılır. Kaygı, depresyon ve OKB gibi durumlarla bir arada görülebilir. Yoğun kaygıyı yönetmekte zorlanma öne çıksa da, psikoterapi — özellikle bilişsel davranışçı yaklaşımlar — bu zorluklarla başa çıkmada destekleyici olabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız zorluklar günlük hayatınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurmanız önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1Nevrotik ne demek?
Nevrotik, kişinin kaygı, öfke ve huzursuzluk gibi olumsuz duyguları yoğun yaşamaya ve bunları düzenlemekte zorlanmaya yatkın olduğunu tanımlayan bir kavramdır. Bugün daha çok bir kişilik eğilimi olarak ele alınır.
2Nevrotik kişilik özellikleri nelerdir?
Yoğun kaygı, duyguları düzenlemekte zorlanma, stresi yönetememe, katı davranış örüntüleri, çevreye uyumda güçlük ve sık görülen başka psikolojik sorunlar nevrotik kişiliğin başlıca özellikleridir.
3Nevrotik ile psikotik arasındaki fark nedir?
Nevrotik kişide gerçeklik algısı korunur ve sorunlar daha hafiftir. Psikotiklikte ise gerçeklikten kopuş ve içgörüde belirgin yetersizlik görülebilir; tablo daha ağırdır.
4Nevrotiklik neden olur?
Genetik ve çevresel etkenler birlikte rol oynar. Kaygıya yatkınlık, beyin işleyişindeki farklılıklar, erken dönem travmalar, iklim ve cinsiyet gibi faktörler nevrotik özelliklere katkıda bulunabilir.
5Nevrotiklikle nasıl başa çıkılır?
Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve davranışçı yöntemler, kaygıyla başa çıkma ve duygu düzenleme becerileri geliştirmede destekleyici olabilir. Bir uzmandan destek almak değerlidir.
Kaynakça
- Balada, F., et al. (2019). Neuroticism is associated with reduced oxygenation levels in the lateral prefrontal cortex following exposure to unpleasant images. Physiology & Behavior.
- Ogle, C., et al. (2014). Changes in neuroticism following trauma exposure. Journal of Personality.
- Sweeney, M., et al. (2019). Regional cortical thickness and neuroticism across the lifespan. Psychiatry Research: Neuroimaging.
- Kajonius, P., et al. (2017). Personality traits across countries: Support for similarities rather than differences. PLoS One.
- American Psychological Association. Neuroticism. APA Dictionary of Psychology; Britannica. Neuroticism.
Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.