Esrar Bağımlılık Yapar Mı? Esrar Kullanımı ve Esrarın Etkileri

Esrar Nedir?

Esrarın elde edildiği kenevir bitkisi ilk defa 1543 yılında tanımlanmıştır. Kenevir kısa boylu bir bitkidir ve insan elini andıran, parmak gibi birden fazla çıkıntısı olan yaprakları en belirgin özelliklerinden biridir. Kenevir bitkisi erkek ve dişi olarak ikiye ayrılır ve esrar dişi olanından elde edilir. Anavatanının Orta Asya olduğu düşünülmektedir. Günümüzde, esrar benzeri etki vermesi amacıyla üretilen sentetik esrar maddeleri de ortaya çıkmıştır.

Esrar, dünyada en çok kullanılan psikoaktif madde olarak bilinir ve dünya genelinde en fazla uyuşturucu kullanım suçu esrarla bağlantılı gerçekleşir¹². Çoğu zaman denenen ilk yasa dışı madde marihuana olur ve genellikle bir geçiş maddesi olarak bilinir; kişiler çoğu zaman esrar sonrasında daha güçlü etkileri olan maddelere yönelebilir.

Esrarın ilk denenen madde olmasının bir sebebi, esrar yaprağının "bitkisel, zararsız ve bağımlılık yapmayan" bir madde olarak bilinmesidir. Ancak bu kulaktan dolma bilgi yanlıştır. Esrar kullanımında kişiler kolaylıkla alışkanlık geliştirebilir ve yoksunluk sendromu yaşayabilir; yani esrar da diğer uyuşturucular gibi bedende birçok fiziksel ve psikolojik değişime yol açar⁶.

Esrarın Vücuda Etkileri Nelerdir?

Kenevirin en yaygın kullanımı, maddenin tütün ürünleriyle birleştirilip yakılarak dumanının içe çekilmesidir; bu, "ot içmek" olarak da adlandırılır. Esrarın etkisi kullanım şekline ve alınan doza göre değişir.

Sigara şeklinde içilen esrarda kannabinoidlerin yaklaşık %25'i akciğere geçer ve tüm vücuda yayılır. Bu kullanımda madde kanda yaklaşık 15 dakika içinde en üst seviyeye ulaşır; etkileri 30-60 dakika içinde en yüksek düzeyde hissedilmeye başlar¹.

	Kısa Vadeli Etkiler	Uzun Vadeli Etkiler
Fiziksel	Kalp atışında ve kan basıncında artış, gözlerde kızarma, ağız kuruluğu	Bellek ve dikkat sorunları, solunum sorunları, üreme sorunları
Zihinsel	Öfori, algı ve zaman değişimi, kaygı veya paranoya, muhakeme bozukluğu	Bağımlılık, anksiyete ve depresyon riski, psikoz/şizofreni riski

Esrar Kullanımının Fiziksel Etkileri

Esrar kullanımından birkaç dakika sonra kalp atışında ve kan basıncında artma, damarların genişlemesi ve gözlerin kızarması gibi belirtiler görülür. Kısa süreli olarak öfori, rahatlama, algıda değişiklik, zaman algısının bozulması, duyusal deneyimlerde abartı ve muhakeme bozukluğu da görülen etkiler arasındadır.

Kullanan kişinin içinde bulunduğu duygu durumuna göre farklı etkiler de ortaya çıkabilir: bazı kişilerde mutsuzluk, kaygı ve paranoya; bazılarında ise heyecan, cinsel istekte ve iştahta artış, gerçekleri çarpıtma, renkleri olduğundan canlı görme veya zamanın yavaş aktığını hissetme görülebilir.

Esrar kullanımı anksiyete ve depresyonu artırırken var olan sorunların daha yoğun algılanmasına yol açar. Obsesyonlar ve ürkme hissi artabilir; yüksek dozlarda hafif halüsinasyonlara neden olabilir.

Peki esrar kanda çıkar mı? Kenevir kanda yaklaşık 1 hafta kalabilir, fakat vücudun yağ dokusunda çok daha uzun süre tutunur. Bu nedenle idrar ve kan testleriyle 2 aya kadar esrar kullanımını tespit etmek mümkün olabilir¹.

Esrar Kullanımının Zararları

Kenevirin yağ hücrelerinde tutunabilmesi, etkilerinin içildikten uzun süre sonra da devam etmesine yol açar. Esrar kullanımından uzun süre sonra dahi bellek, dikkat ve öğrenme gibi bilişsel işlevlerde; ayrıca kalp, bronş ve solunumla ilgili sorunlarda artış görülebilir⁷.

Bu nedenle "ara sıra içilen esrar zararsızdır", "esrar sigaradan bile zararsızdır" veya "esrar irade gücüyle bırakılabilir" gibi yaygın inançlar doğru değildir.

Bilim dünyasında esrarın yarar ve zararları konusunda kesin bir kanı bulunmamakla birlikte, esrarın içerdiği kannabinoidlere benzer bir molekül olan dronabinol geliştirilmiştir. Bu molekül bazı ülkelerde ilaç olarak kanser tedavisi gören kişilerde kullanılmaktadır. Esrarın etken maddesi THC'nin ve türevlerinin olası faydaları laboratuvar ortamında potansiyel ilaç uygulamaları için araştırılmaya devam etmektedir.

Bazı ülkelerde psikolojik ve psikiyatrik sorunlar için esrar kullanımı gündemde olsa da, esrarın bu durumlar üzerinde düzeltici bir etkisi olabileceği hipotezi için yeterli ve kontrollü çalışmalar henüz yapılmamıştır; bu konuda kesin bir kanı yoktur¹⁰.

Aksine, erken yaşta esrar kullanımının bipolar bozukluk riskini artırdığı ve yaşam boyu esrar kullanımının bu riski beş kata kadar yükselttiği bilinmektedir⁵. Araştırmalar, uzun süreli esrar kullanımında anksiyete bozukluğu gelişme riskinin de arttığını göstermektedir.

Esrar kötüye kullanıldığında yaşam tarzında, düşünce yapısında, motivasyonda ve iletişimde sorunlar görülmeye başlar. Bunlar arasında apati (ilgisizlik), işlevsellik kaybı, günlük görevleri ve plan yapmayı sürdürmede zorluk, odaklanma güçlüğü, hatta konuşma ve yazmada zorluk yer alabilir. Bu tabloya amotivasyonel sendrom denir⁸.

Uzun süreli kullanımda mental işlev bozuklukları ve ciddi beyin hasarları görülebildiği bilinmektedir¹. Uzun süreli kullanımın cinsel etkileri de vardır: testosteron düzeyinde azalma, sperm üretiminde ve hareketliliğinde sorunlar ve buna bağlı üreme güçlükleri görülebilir².

Uzun süreli ve yüksek doz kullanım (her gün veya neredeyse her gün içmek) mental işlevlerde ciddi bozulmalara ve beyin hasarına yol açabilir; bu tabloya esrar demansı denir⁹.

Son dönemde yapılan çalışmalar, esrar kullanımının şizofreni gelişme olasılığını önemli ölçüde artırdığını ortaya koymaktadır¹¹. Esrar kullanımına bağlı dirençli psikotik tablolar da görülebilmektedir.

Yapılan deneylerde, 6 ay süreyle esrarın etken maddesi THC verilen sıçanlarda bellek işlevlerinde ve öğrenmede ciddi bozulmalar saptanmıştır. Kronik THC alımının başta hipokampus olmak üzere birçok önemli yapıda sorunlara ve beynin öğrenme ve yenilenme yeteneği olan nöroplastisitede bozulmaya yol açtığı görülmüştür.

İnsanlarda kronik esrar kullanımına bağlı beyin fonksiyon bozuklukları EEG ölçümleriyle görülebilmektedir. Tüm bu bulgular, "esrar kalıcı hasar bırakmaz" veya "esrar zararsızdır" düşüncelerini geçersiz kılmaktadır.

Esrar Bağımlılığı Nasıl Oluşur?

"Esrar bağımlılık yapar mı?" sorusu sık sorulan ve çoğu zaman yanlış yanıtlanan bir sorudur. Esrar, hem fiziksel hem psikolojik bağımlılık yapan bir maddedir.

Birçok kişinin esrarla ilgili ilk bilgisi, bitkisel kökenli olduğu için zararsız olduğu yönündedir; ancak bu bilgi yanlıştır. Marihuana, 400'den fazla farklı kimyasal barındırır. Bu kimyasalların yaklaşık 60 tanesi kannabinoid olarak adlandırılır ve bunların içinde en çok bulunanı THC'dir (tetrahidrokannabinol).

Esrarın psikoaktif etkileri; kullanılan kenevir miktarı, gücü, alınma şekli, dozu, çevresel faktörler, geçmiş deneyim ve biyolojik duyarlılık gibi birçok değişkenden etkilenir.

Kannabisin içerdiği delta-9-tetrahidrokannabinol, doza bağımlı öforik etki oluşturduğu için bağımlılık yaratır. Delta-9-THC merkezi sinir sistemini etkileyerek haz ve duyu üzerinde etkilerde bulunur³. Kısaca esrar, vücutta kannabinoid reseptörlerine bağlanarak beynin ödül sistemi olan mezokortikolimbik sistemde dopamin salınmasına yol açar; bu da bağımlılık yapıcı etki gösterir.

Günümüzde esrarın yalnızca psikolojik bağımlılık yaptığı ve fiziksel bağımlılık oluşturmadığı düşüncesi geçerliliğini yitirmiştir. Esrarın yoksunluk belirtilerine ve yoksunluk sendromuna yol açması, belirgin fiziksel bağımlılık yaptığının bir göstergesi olarak kabul edilir.

Esrar Yoksunluğu Belirtileri Nelerdir?

Kenevir yağda çözünen bir madde olduğundan, kullanım sonrası yaklaşık 3-4 hafta yağ dokusunda birikir ve salınımı yavaş gerçekleşir. Bu durum vücuttaki THC ihtiyacının bir miktar giderilmesini sağlar; bu nedenle esrarın yoksunluk krizi daha geç ve daha hafif ortaya çıkar⁸. Kronik kullanımın aniden kesilmesi hâlinde huzursuzluk, sinirlilik, uykusuzluk, iştah kesilmesi ve kilo kaybı gibi etkiler görülebilir.

Psikiyatrik tanı kitabı DSM-5'e göre, en az birkaç ay boyunca her gün veya neredeyse her gün kullanımın ardından esrarın bırakılması ve yaklaşık 1 hafta içinde aşağıdaki belirtilerden en az üçünün gelişmesi, esrar yoksunluğu olarak tanımlanır:

• Kolay kızma, öfkelenme ya da saldırganlık
• Sinirlilik ya da bunaltı
• Uyku sorunu
• Yeme isteğinde azalma
• Huzursuzluk
• Çökkün duygu durum
• Belirgin rahatsızlık veren karın ağrısı, titreme, terleme, ateş, ürperme veya baş ağrısından en az birinin olması
• İşlevsellikte azalma

Tanı ölçütleri arasında olmasa da korkulu rüyalar görme ve yoğun madde kullanma isteği de esrar yoksunluğunda sıkça görülür.

Esrar Bağımlılığı ile Mücadele

Birçok bağımlılıkta olduğu gibi esrar bağımlılığında da en önemli adım, kişinin maddenin zararlarını ve bağımlı olduğunu kabul etmesidir. Kişiler çoğu zaman "istediğim zaman bırakabilirim" düşüncesiyle hareket eder. Kişi maddenin zararlarını ve destek alması gerektiğini fark ettiğinde asıl mücadele süreci başlar.

Esrar bağımlılığıyla mücadele de diğer bağımlılıklarda olduğu gibi genel ilkeler üzerinden ilerler ve üç ana adımdan oluşur: tıbbi tedavi, psikososyal destek ve sosyal rehabilitasyon. Tıbbi tedavide amaç; madde zehirlenmesi ve yoksunluk gibi fiziksel belirtilerin giderilmesi, maddenin vücuttan atılması ve varsa eşlik eden psikiyatrik durumların tıbbi olarak ele alınmasıdır.

Psikososyal destek ise psikoterapi süreçlerini kapsar. Bu süreç; kişinin tekrar maddeye yönelmemesine yardımcı olmayı, kaybettiği becerileri yeniden kazandırmayı, yeni davranış kalıpları oluşturmayı, kişiyi maddeye iten psikolojik nedenler üzerinde çalışmayı ve çevresiyle ilişkilerini düzenlemeyi amaçlar. Kişi bu süreçte hem bireysel hem grup çalışmalarından yararlanabilir.

Sosyal rehabilitasyon ise madde bağımlılığı olan kişilerin topluma yeniden kazandırılmasını ve sosyal işlevselliğini desteklemeyi amaçlar⁴.

Bu süreçte en önemli görevlerden biri aileye ve arkadaşlara düşer. Kişinin maddeye ulaşabileceği yollar engellenmeli, maddeyle etkileşimi kolaylaştıran sosyal ortam değiştirilmelidir. Aile ve arkadaşların sosyal destek ve motivasyon açısından etkin olması, kişinin bu süreçte kendini daha güçlü hissetmesine yardımcı olabilir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?

Esrar kullanımı yaşamınızı, ilişkilerinizi veya işlevselliğinizi olumsuz etkilemeye başladıysa ya da bırakmakta zorlanıyorsanız profesyonel destek almak değerlidir. Bağımlılıkla mücadele yalnız yürünmesi gereken bir süreç değildir. Hiwell üzerinden lisanslı bir uzmanla online görüşerek bu adımı atabilirsiniz.

Hiwell Online Terapi İle Tanışın

Sıkça Sorulan Sorular