Öfke Anında Vücudumuzda Neler Oluyor? Öfkenin Nörobiyolojisi

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Siz de 500 bin mutlu danışanımız gibi hayatınızın kontrolünü elinize alın.

Öfke Nedir?

Öfke, insan duygusal yaşantısının kaçınılmaz bir parçası olarak, davranışsal ve biyolojik düzeyde karmaşık etkileşimlere sahip olan önemli bir duygudur. Öfkenin doğası kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilse de öfkenin nörobiyolojik temelleri, evrimsel işlevi ve sosyal etkileşimlerdeki rolü üzerine yapılan araştırmalar, bu duygunun derinlemesine anlaşılması için yeni kapılar aralamaktadır.

Öfke genellikle kişinin kendisine ya da başkasına yönelik algılanan bir tehdide karşı bir tepki olarak kabul edilir1. Öfke, önem taşıyan ve bir o kadar da tartışılan bir duygudur2. Ayrıca, bu tepki, sonrasında saldırganlığın da tetikleyicisi olabilen hayal kırıklığına da bir yanıttır1.

Neden Öfkeleniriz?

Öfke ve öfkeye eşlik eden davranışlar birçok farklı amaca hizmet eder ve saldırgan davranışların incelikleri genellikle sembolik, kültürel çerçeve ve sosyal bağlam tarafından tanımlanır. Bununla birlikte, nörobilimsel ve gelişimsel araştırmalardaki son ilerlemeler ile klinik psikodinamik araştırmalar, öfkenin insan davranışlarının birçok yönünü bilgilendirme ve yönlendirme rolü üzerine yeni bir bakış sunmaktadır.

Öfke, gelişim sürecinde, işlevsel ve duygusal anlamda oldukça zor anlaşılmaktadır. Özellikle, öfkenin pozitif bir duygu mu yoksa negatif bir duygu mu olduğu konusunda belirsizlikler bulunmaktadır. Öfke tam olarak açıklanabilmiş değildir. Yine de öfkenin önemli bir bileşeni olan reaktif saldırganlığı ele almak mümkündür.

Öfkenin ortaya çıkışının temelinde yatan iki nöral devrenin varlığından söz edebiliriz. Bu devrelerin kökenini ve hayatta kalma için evrimsel rolünü araştırmak öfkenin ortaya çıkışını anlamaya yardımcı olmuştur. Öfke bir yandan, bir engeli aşma veya hoş olmayan bir durumu aşma baskısıyla ilgili bir içe yönlü sinyal olarak işlev görür. Öte yandan, öfke, kişilerarası ilişkilerde ve duygusal bağlarda farklılaşma ve çatışma kuran bir dışa yönlü iletişimsel sinyaldir2.

Öfkenin Bileşenleri

Öfke duygusu oldukça belirli ve neredeyse evrensel olmasına rağmen, temel duygular arasında en az çalışılanlardan biri olarak kalmaktadır. Öfkenin bileşenleri uyarılma, biliş ve öfke düzenlemesi olarak ele alınmaktadır3.

  • Uyarılma: Uyarıcıya otonomik ve stres yanıtı
  • Biliş: Öfkenin dikkati ve bilişsel süreçleri yönlendirmesindeki rolü
  • Öfke Düzenlemesi: Kışkırtıdan reaktif saldırganlığa giden düşük yol

Öfkelenince Beynimizde Ne Olur?

Öfke sırasında beynimizde çeşitli biyokimyasal ve nörolojik değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler, öfkenin fizyolojik ve duygusal yönlerini yöneten çeşitli beyin bölgelerini içerir3.

  • Amigdala Aktivasyonu: Öfke sırasında amigdala genellikle daha fazla aktive olur. Bu aktivasyon tehdit algılandığında ve öfke duygusu ortaya çıktığında gerçekleşir.
  • Hipotalamus ve Hipofiz Aktivitesi: Hipotalamus ve hipofiz bezleri stres durumlarında ve öfke anlarında önemli rol oynar. Bu bezler, stres hormonu olarak bilinen kortizol ve adrenalin gibi hormonların salınımını artırarak vücutta bir dizi fizyolojik tepkiye neden olur.
  • Prefrontal Korteks İnhibisyonu: Prefrontal korteks düşünme, planlama ve kontrol gibi üst düzey bilişsel işlevleri düzenler. Ancak öfke sırasında bu bölge bazen inhibe edilebilir. Bu, öfke anında düşünce süreçlerinin ve kontrolünün azalmasına neden olabilir.
  • Serotonin Düzeyinde Değişiklikler: Serotonin, duygudurum ve duygusal düzenleme ile ilişkilidir. Öfke sırasında serotonin düzeylerinde değişiklikler meydana gelebilir, bu da öfkenin yoğunluğunu etkileyebilir.
  • Dopamin Salınımı: Dopamin ödül ve motivasyonla ilişkilendirilen bir nörotransmitterdir. Öfke sırasında dopamin salınımında artış yaşanabilir, bu da öfkenin bir tür motivasyonel yanıt olarak düşünülmesine katkıda bulunabilir.

Öfkenin Fizyolojik Belirtileri

Öfke sırasında kalp atış hızında belirgin bir artış gözlemlenebilir. Bu, vücudun stresle başa çıkma ve enerji seviyelerini yükseltme çabasıdır. Ayrıca öfkenin solunum hızını artırdığı ve bireyin hızlı, sığ nefes almasına neden olduğu sıkça gözlemlenen bir durumdur. Kas gerginliği de öfkenin fizyolojik bir belirtisidir. Öfkelendiğimizde vücut genellikle kasları gerginleştirir, bu da fiziksel olarak hazır olma durumunu yansıtabilir.

tartışma sırasında öfkelenmiş bir kadın görseli” class=

Kan basıncındaki artış nedeniyle yüzdeki kan damarları genişler ve yüzde kızarma meydana gelebilir. Öfkenin terleme ile ilişkilendirilmesi de yaygındır, çünkü vücut stres tepkisi olarak terleme yoluyla ısınma ve soğuma mekanizmasını harekete geçirebilir.

Aşırı Öfkelendiğimizde Vücudumuzda Neler Oluyor?

Aşırı sinirlendiğinizde, vücutta ve beyinde vücudunuzun tehditlere yanıt verme mekanizmasının bir parçası olarak birden fazla fizyolojik ve nörolojik değişiklik meydana gelir. Fakat, uzun süreli veya sık sık yaşanan aşırı sinirlenme durumları sağlığınıza zarar verebilir.

  • Aşırı sinirlendiğinizde, otonomik sinir sisteminiz aktive olur. Bu, kalp atış hızınızın artmasına, solunum hızınızın artmasına ve kaslarınızın gerginleşmesine neden olabilir.
  • Stresle başa çıkmak için vücut, adrenalin ve kortizol gibi stres hormonlarını salgılar. Bu hormonlar, enerji seviyelerini artırarak ve vücudu uyararak aşırı sinir durumuna tepki verir.
  • Beyinde, duygusal tepkilerin düzenlendiği amigdala bölgesi aktive olur. Bu, özellikle tehdit algılandığında, öfke tepkilerini güçlendirebilir.
  • Aşırı sinirli olduğunuzda, düşünce süreçlerinizi düzenleyen prefrontal korteks bölgesi bazen inhibe olabilir. Bu, düşünce kontrolünün azalmasına ve impulsiyonun artmasına neden olabilir.
  • Stresle birlikte kan basıncınız artabilir. Bu, vücudunuzun mücadele ya da kaç tepkisine hazırlık olarak düşünülebilir.
  • Sinir hücreleri arasındaki iletişimde artış olabilir. Özellikle öfkelendiğinizde, sinirsel aktivite artabilir.

Öfke Problemi Nedir? Nasıl Anlaşılır?

Öfke sorunları genellikle kişinin duygusal tepkileri, davranışları ve ilişkileri üzerinde olumsuz bir etki bıraktığında, öfke kontrolü konusunda zorluklar yaşadığında fark edilebilir.

  • Küçük sorunlar karşısında aşırı ve sürekli öfkeli tepkiler vermek
  • Vücutta oluşan fiziksel belirtiler, örneğin yüksek tansiyon, baş ağrısı, mide sorunları gibi sağlık sorunları
  • Öfkeli olduğunda sık sık fiziksel veya sözlü saldırganlık gibi agresif davranışlar sergilemek
  • Öfke nedeniyle ilişkilerde zorluklar yaşamak, sosyal izolasyona yönelmek
  • İş yerinde, okulda veya sosyal ilişkilerde öfke sebebiyle sorunlar yaşamak
  • Sürekli öfke düşüncelerine kapılmak ve bu düşüncelerle mücadale etmek
  • Öfke kontrolünde zorlanmak, sık sık öfke patlamaları yaşamak

Eğer bu belirtilerden bir veya birkaçı sizin ya da bir tanıdığınızın durumunu tanımlıyorsa, profesyonel yardım almak önemli olabilir. Psikologlar, terapistler veya danışmanlar, öfke yönetimi konusunda destek sağlayabilir, öfke kontrolü testi ile değerlendirme yapabilir ve kişinin duygusal tepkilerini daha sağlıklı bir şekilde yönetmesine yardımcı olabilirler.

Aşırı Öfkenin Sebebi Ne Olabilir?

Stres, kişilik özellikleri, duygusal yaralanmalar, beyin kimyası, aile ve çevresel etmenler, mental sağlık sorunları, iletişim zorlukları ve kontrol kaybı korkusu gibi faktörler öfke sorunlarını tetikleyebilir. Bu faktörler genellikle birbirleriyle etkileşim içindedir ve aşırı öfkenin arkasındaki karmaşık etkenlerden sadece birkaçıdır. Profesyonel yardım, bireyin bu faktörleri anlamasına ve sağlıklı başa çıkma stratejileri geliştirmesine yardımcı olabilir.

Öfke Kontrol Bozukluğu

Kişinin öfke duygusunu uygun bir şekilde yönetme konusunda sürekli zorluk yaşadığı bir durumu ifade eder. Bu bozukluk, kişinin öfkesini kontrol etmekte zorlanması, öfke patlamaları yaşaması ve bu durumun günlük yaşamını olumsuz etkilemesi ile eşleşmektedir. Genellikle aşırı öfke, saldırganlık, dürtüsellik ve sinirlilik gibi belirtilerle kendini gösterir ve bireyin iş, okul ve sosyal ilişkileri üzerinde olumsuz bir etki bırakabilir. Öfke kontrol bozukluğu genellikle başka mental sağlık sorunları, özellikle depresyon ve anksiyete ile görülme eğilimindedir4.

Örneklendirecek olursak;

  • çatışmaların sıkça ve artan halde olması,
  • ilişkilerin bozulması,
  • fiziksel veya sözlü saldırganlık eğiliminde bulunulması

söz konusu olabilir.

Korku ve Öfke İlişkisi

Korku ve öfke gibi duygular bazen benzer bileşenlere sahip olabilir. Örneğin her ikisi de otonomik uyarılma dediğimiz fiziksel tepkileri içerebilir. Buradaki önemli fark, bu duyguların bizi nasıl harekete geçirdiğidir3.

öfke ve korku ilişkisini anlatan görsel

Korku, bir tehdit algılandığında ortaya çıkar ve genellikle kaçma veya çekilme isteği yaratır (özellikle kaçmak mümkünse). Yani, korktuğumuz bir şeyden kaçmak isteriz. Burada savaş ya da kaç kuralına ilişkin olarak kaçma eğilimi daha ağır basmaktadır.

Öfke daha çok “yaklaşım” motivasyonları ile ilişkilidir. Yani öfkeli hissettiğimizde, genellikle duruma karşı yüzleşme ve mücadele etme isteği ortaya çıkar. Eğer bir durumu düzeltmek veya tehdidi ortadan kaldırmak en iyi yol gibi görünüyorsa, öfke bize bu konuda harekete geçme gücü verir. Savaş ya da kaç durumunun savaşma yönü ağır basar.

Bu tepkiler, yaşadığımız duruma ve içsel özelliklerimize bağlı olarak değişebilir.

Beyinde Öfkenin ve Korkunun Merkezi

Beyinde korku ve öfke ile ilişkilendirilen ana merkezler genellikle amigdala ve hipotalamus gibi bölgeleri içerir. Amigdala, beyinde duygusal tepkilerin düzenlenmesinde önemli bir rol oynar3. Hem korku hem de öfke tepkilerini etkiler ve özellikle tehdit algılandığında hızlı bir yanıtın oluşmasına katkıda bulunur. Bu nedenle korku ve öfke merkezi olarak anılabilmektedir. Öte yandan hipotalamus ve prefrontal korteks öfke ve korku tepkilerinde etkileşim halindedir.

Öfke Kontrolü Nasıl Sağlanır?

Sinirlilikle başa çıkma konusunda etkili stratejiler geliştirmek ve stresle başa çıkma yöntemlerini uygulamak için bir uzmana başvurmak da durumu yönetebilmenize yardımcı olabilir. Derin nefes almak ve sakinleşmek, hızlı tepki vermekten kaçınmak için biraz zaman ayırmak, düzenli fiziksel aktivite, olumsuz düşünceleri olumlu ve yapıcı düşüncelere çevirmek, geçmişe takılmak yerine geleceğe odaklanmak, etkili iletişim becerilerini geliştirmek yardımcı olabilecek unsurlardandır.

Kapatırken

Öfke, bir tehdide veya haksızlığa karşı olumsuz bir tepki olarak ortaya çıkan bir duygu durumudur. Fizyolojik olarak, öfke kalp atış hızında artış, solunum hızının artması, kas gerginliği, yüzde kızarma ve terleme gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Öfkenin kontrolü, stresle başa çıkma stratejilerini uygulama ve etkili iletişim becerilerini geliştirme üzerine odaklanır. Derin nefes alma, düşünce süreçlerini yönlendirme ve duygusal nedenleri anlama gibi yöntemler öfkeyi kontrol altına almak için kullanılabilir. Kontrollü bir öfke yönetimi, sağlıklı ilişkiler kurma, stresle başa çıkma ve yaşam kalitesini artırma konularında yardımcı olabilir. Ayrıca etkili stratejiler geliştirmek ve stresle başa çıkma yöntemlerini uygulamak için bir uzmana başvurmak, psikolojik destek almayı düşünmek de faydalı olabilir.

Kaynakça

  1. Williams, Riccardo. Anger as a Basic Emotion and Its Role in Personality Building and Pathological Growth : The Neuroscientific , Developmental and Clinical Perspectives. no. November, 2017, pp. 1–9, doi:10.3389/fpsyg.2017.01950.
  2. Blair, R. J. R. ‘Considering Anger from a Cognitive Neuroscience Perspective’. NIH Public Access, 2013, pp. 1–13, doi:10.1002/wcs.154.Considering.
  3. Alia-klein, Nelly, et al. ‘Neuroscience and Biobehavioral Reviews The Feeling of Anger : From Brain Networks to Linguistic Expressions’. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, vol. 108, no. March 2019, Elsevier, 2020, pp. 480–97, doi:10.1016/j.neubiorev.2019.12.002.
  4. Bucharest, Pharmacy. Anger and Health Risk Behaviors. no. 4, 2010, pp. 372–75.
*Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.