Kişilik Bozuklukları

Kişilik Bozuklukları

Birey olarak kim olduğumuzu ifade eden kişilik kendimizi tanımlamak ve bunu aktarabilmek oldukça önemlidir. Düşüncelerimiz ve tutumlarımızın benzersiz karışımı ve bu karışımın dış dünyaya aktarımı kişiliğimizle şekillenir.

Kişilik Değerlendirmesi

Bireyleri diğerlerinde ayıran, farklı kılan özellikler kişiliğimizin temelini oluşturmaktadır. Bazı insanlar çekingenken, bazıları oldukça dışa dönüktür. İnsanların doğasını ve kişiliğini anlamak için iki yaklaşım bulunmaktadır. İlk yaklaşım insanların davranışlarının bütünlük ve uyum içinde olmasının incelenmesidir. İkinci yaklaşım ise bu özelliklerin değerlendirebilir ve ölçülebilir özelliklerinin araştırılmasıdır1.

Kişilik Bozukluğu Nedir?

Uzun süreli, kapsam alanı geniş, yıldırıcı düşünce, davranış ve ruh halini kapsayan, bireylerin ilişkilerini de içerisinde bulunduran zihinsel sağlık durumu kişilik bozukluğu olarak tanımlanmaktadır. Çoğunlukla esneklik göstermeyen inatçı tutumlar olarak nitelendirilir.

Kişilik bozukluğu ilişkiler ve sosyal işlevsellik konularının da yer aldığı hayatın çeşitli alanlarında çarpık gerçeklik, anormal davranışlar ve sıkıntılı durumlar meydana getirir. Bunlara ek olarak kişilik bozukluğu olan kişiler, bu durumdan kaynaklı rahatsız edici davranışları ve başkaları üzerindeki etkilerini fark etmekte güçlük yaşarlar.

Kişilik Bozukluğu Türleri Nelerdir?

Kişilik bozukluklarına genetik ve çevresel birçok etken neden olmaktadır. Tanımlanmış kişilik bozuklukları için referans yayın olan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-5) kaynak olarak kullanılmaktadır. Bu kaynağa göre birinden farklı semptomlara sahip 3 ana kategoride 10 kişilik bozukluğu tanımlanmıştır. Her küme farklı ortak belirtiler içerir2, 3, 4.

Kişilik Bozukluğu

A Kümesi Kişilik Bozuklukları

Olağan dışı düşünce veya davranışları içerir. Paranoid, şizoid ve şizotipal kişilik bozuklukları bu grupta yer almaktadır.

Paranoid Kişilik Bozukluğu

Başkalarına ve onların düşüncelerine karşılık güvensizlik ve şüphe duyma durumudur. Kişiler genellikle başkaları tarafından aşağılanacağına ya da tehlikeye uğrayacağına dair endişe halindedir.

Şizoid Kişilik Bozukluluğu

Sosyal ilişkilerde yakınlık kurmaya isteksiz olma, duyguların ifade edilmesinde güçlük yaşama, insanlardan uzak yaşamaya meyilli olmak gibi durumlar bu bozukluğun en belirgin özelliğidir. Aile içerisinde de çoğunlukla odalarında, yalnız kalmaktan yana tavır sergilerler.

Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Sosyal anksiyete, düşünce bozukluğu, paranoid düşünce ve yakın ilişkilere karşı rahat olmama durumuyla ortaya çıkan bozukluktur. İlişkiler, çarpık gerçeklik, batıl inançlara karşı hassasiyet ve olağan dışı hareketler de yaygın olarak görülmektedir.

B Kümesi Kişilik Bozuklukları

B kümesi kişilik bozuklukları dramatik ve düzensiz duygu durumlarını içermektedir. Ayrıca yoğun, kararsız duygular ile dürtüleri de kapsayan bozukluk olarak karşımıza çıkmaktadır.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Toplumun düzeni için gerekli görülen saygı kurallarına uyulmaması bu bozukluğun temel özelliğidir. Antisosyal kişilik bozukluğu yaşayanlar, yasaları çiğneyebilir ve kişilere fiziksel ya da duygusal zarar verebilir. Aynı şekilde yaptıkları davranışların sonuçlarını üstlenmekten kaçarlar.

Boderline Kişilik Bozukluğu

Benlik algısında tutarsızlık, ruh halinde görülen değişim, dürtüsel davranış ve ilişki kurmada yaşanan zorluklar ile bilinen bozukluktur. Kişilerde gergin ve tutarsız tavır gözlenir. Aldatılma, kandırılma durumlarına karşılık ekstra hassas davranış sergilenir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu

Başkaları tarafından onaylanmak, fark edilmek ve aşırı duygusallık ile nitelendirilen bozukluktur. Bir grup içerisinde kendileri odak noktası olduğu sürece kurdukları iletişim de edindikleri arkadaşlıklar da o derece kalıcı olabilmektedir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu

Narsistik Kişilik Bozulukuğu da denilen NKB, düşük benlik algısı ve özgüven yetersizliği nedeniyle üstünlük, kıskaçlık, kendini beğenme gibi durumlar ile karakterizedir. Özellikle kişi kendisinin diğer insanlara oranla daha önemli olduğunu düşünmektedir. Bu kişiler empatiyi hayatlarında uygulama konusuna pek sıcak bakmazlar.

C Kümesi Kişilik Bozukluğu

Her türlü olay ve duruma karşı kaygılı-korkulu davranış hali bu grup bozuklukların temel nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır.

Çekingen Kişilik Bozukluğu

Eleştirilme ve reddedilme korkusu kişilerin iletişim kurmalarına engel olmaktadır. Bu bozukluk görülen bireyler genellikle kendilerini toplumdan soyutlamaktadır. Başka bir yönden çekingen kişilik bozukluğuna sahip bireyler kendilerini yetersiz hissettikleri için etkinliklere, grupça yapılan aktivelere de katılmak istemezler.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Bir kişinin başka bir kişiye her bakımdan ihtiyaç duyması ile tanımlanan durumdur. Bu bozukluk ile kişiler kendi kararlarını vermede sorunlar yaşayabilir ve hayatlarındaki kişilere fazlaca taviz verebilir.

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Kişilerde katı ve inatçı tavır ile ortaya çıkan durumdur. Her türlü iş ve harekete kontrol koyma, mükemmeliyetçi davranma, düzene çok önem verme bu bozukluğun en belirgin özellikleri arasındadır. Genel olarak başkalarıyla birlikte çalışmayı tercih etmezler. Bütün bu kişilik bozukluklarıyla ilgili bilgilerin yanında kim olursa olsun ilk önce yargılamadan, kızmadan, eleştirmeden ve kimseyi kırmadan empati yapılması oldukça önemlidir. Kişilerin toplumdan soyutlanmasına, sorunlardan ya da insanlardan kaçmasına ortam hazırlanmamalıdır. Herkesin özel bir durumu olabilir ve bu durum oldukça normaldir. Bu nedenle sorunlarımızdan kaçmamalı ve her zaman çözüm odaklı davranmaya çalışmalıyız. Bu bize ve içerisinde bulunduğumuz topluma farkındalık kazandıracaktır.

Kaynakça

  1. Cloninger, C. R., & Svrakic, D. M. (2008). Personality disorders. In The medical basis of psychiatry (pp. 471-483). Humana Press.
  2. Widiger, T. A., Frances, A. J., Pincus, H. A. E., & Ross, R. E. (1997). DSM-IV sourcebook, Vol. 3. American Psychiatric Publishing, Inc.
  3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/personality-disorders/symptoms causes/syc-20354463
  4. Cloninger, C. R., & Svrakic, D. M. (2008). Personality disorders. In The medical basis of psychiatry (pp. 471-483). Humana Press.

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Uygulamayı indir ve size en uygun psikologu eşleyelim, ücretsiz ön görüşmenizi yapın ve alanında uzman psikologlarımızla görüşün.