Fobi Çeşitleri: En Yaygın Korkular ve Başa Çıkma Yolları

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Siz de 500 bin mutlu danışanımız gibi hayatınızın kontrolünü elinize alın.

Fobi Nedir?

Fobi, bir nesneye veya duruma karşı sürekli ve aşırı korkuyla tanımlanan bir tür kaygı bozukluğudur. 'Fobi' terimi, Yunanca korku veya dehşet anlamına gelen 'phobos' kelimesinden gelmektedir. Klinik anlamda fobi, basit bir korkudan daha fazlasıdır; korkulan nesne veya durumdan kaçınmaya yol açan ve sosyal, mesleki veya diğer önemli işlevsellik alanlarında ciddi sıkıntıya veya bozulmaya neden olan irrasyonel bir korkudur.

Fobiler, her biri farklı kriter ve özelliklere sahip olan spesifik fobiler, sosyal fobi (sosyal anksiyete bozukluğu) ve agorafobi olarak sınıflandırılır. Spesifik fobiler, belirli bir nesne veya durum (örneğin uçmak, yükseklik, hayvanlar) hakkında genellikle aktif kaçınmaya yol açan belirgin korku veya endişeyi içerir1. Bu yazımızda en yaygın görülen 20 fobi çeşidini ele alacağız.

1. Araknofobi: Örümcek Korkusu

Araknofobi, örümceklere ve diğer eklembacaklılara karşı duyulan yoğun bir korku olarak tanımlanır. Bu korku genellikle, potansiyel olarak tehlikeli yaratıklardan kaçınmaya yönelik evrimsel bir tepkinin sonucudur. Araknofobisi olan bir kişi, bir örümceği fark ettiğinde paniğe kapılabilir. Bu panik hali, kişinin odadan aniden çıkmasına veya örümceklerin bulunabileceği açık hava etkinliklerine katılmayı reddetmesine neden olabilir. Bu durum, kişinin günlük yaşamını olumsuz yönde etkileyebilir2,3.

2. Ofidiofobi: Yılan Korkusu

Ofidiofobi, yılan korkusudur ve bu korku, kişinin sadece yılanların fotoğraflarını veya videolarını gördüğünde bile panik yaşamasına neden olabilir. Bu korkuya sahip bir kişi hayvanat bahçelerini ziyaret etmekten veya yılanların yer aldığı belgeselleri izlemekten kaçınabilir. Ayrıca, uzun otların arasında yürürken endişe ve gerginlik hissedebilir2,3.

3. Akrofobi: Yükseklik Korkusu

Akrofobi, yükseklikten aşırı ve irrasyonel bir şekilde korkma ile karakterize edilen bir fobik bozukluktur. Yükseklik korkusu baş dönmesi, denge kaybı, mide bulantısı ve nefes darlığı gibi fiziksel semptomlara yol açabilir ve kişinin günlük hayatını önemli ölçüde kısıtlayabilir2,3.

4. Aerofobi: Uçma Korkusu

Aerofobi, uçak veya diğer hava araçlarıyla seyahat etme fikri karşısında ortaya çıkan yoğun bir korku ve endişe durumudur. Bu korku, çarpışma, kontrol kaybı gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir2,3.

5. Sinofobi: Köpek Korkusu

Sinofobi, köpek korkusu olarak bilinir. Bu fobi, geçmişte yaşanan travmatik bir olay veya köpeklerin öngörülemez olarak algılanmasından kaynaklanabilir. Örneğin, bir kişi köpeklerle karşılaşmamak için yürüyüş yolunu değiştirebilir veya köpek havlaması duyduğunda aşırı kaygı hissedebilir. Sinofobi, insanların köpeklerle ilgili endişe ve korkularını ifade eden bir terimdir2,3.

6. Astrafobi: Gök Gürültüsü ve Yıldırım Korkusu

Astrafobi, gök gürültüsü ve şimşek korkusu olarak tanımlanır ve genellikle fırtına sırasında kişilerin paniğe kapılmasına sebep olabilir. Astrafobisi olan bir kişi, fırtına sırasında penceresiz bir odada veya bodrumda saklanabilir ve fırtınaya yakalanmamak için saplantılı bir şekilde hava tahminlerini kontrol edebilir. Bu fobi, insanların doğal olaylara karşı yoğun endişe duymalarının bir örneğidir2,3.

7. Tripanofobi: Enjeksiyon Korkusu

Tripanofobi, iğne ve enjeksiyon korkusunu ifade eder ve tıbbi bakımdan kaçınmaya neden olabilir. Tripanofobisi olan bir hasta, iğneyi görünce bayılma veya panik atak geçirme gibi tepkiler verebilir ve bu da gerekli tıbbi tedavilerden veya aşılardan kaçınmalarına yol açabilir2,3.

8. Sosyal Fobi (Sosyal Kaygı Bozukluğu)

Sosyal fobi, kişinin başkalarıyla etkileşimde bulunurken değerlendirilme veya eleştirilme korkusudur. Bu korku, kişinin sosyal etkinliklere katılmaktan kaçınmasına veya topluluk önünde konuşmaktan uzak durmasına neden olabilir. Sosyal fobisi olan biri sosyal davetleri kabul etmeyebilir ya da sosyal etkileşimlerde stres ve endişe yaşayabilir2,3.

9. Agorafobi: Açık veya Kalabalık Alan Korkusu

Agorafobi açık alanlardan, kalabalıklardan veya kaçmanın zor olabileceği herhangi bir ortamdan aşırı ve irrasyonel bir şekilde korkma ile karakterize edilen bir fobik bozukluktur. Bu korku, kişinin günlük hayatını önemli ölçüde kısıtlayabilir ve sosyal izolasyona yol açabilir2,3.

10. Mizofobi: Mikrop Korkusu

Mizofobi, mikroplara karşı aşırı korku olarak bilinir ve bu korku, sık sık el yıkama gibi takıntılı davranışlara neden olabilir. Bu korkuya sahip bir kişi kapı kolları veya halka açık yüzeylere dokunurken bariyer veya dezenfektan kullanmadan temas etmeyi reddedebilir. Ayrıca, bulaş riskini azaltmak için sosyal temaslardan kaçınabilir2,3.

11. Klostrofobi: Kapalı Alan Korkusu

Klostrofobi küçük ve sınırlı alanlarda bulunma korkusu olarak tanımlanır ve genellikle boğulma veya sıkışma hissiyle ilişkilendirilir. Bu fobiye sahip olan bir kişi, karantina veya benzeri durumlar sırasında asansörleri, metroları veya küçük araçları kullanmaktan kaçınabilir.

Klostrofobi günlük hayatta ve seyahatlerde zorluklara neden olabilir ve kişinin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir. Klostrofobi, küçük, sınırlı veya kısıtlayıcı alanlara maruz kalmaktan endişe duyan kişilerde sıkça görülen bir fobidir2,3.

12. Glossofobi: Topluluk Önünde Konuşma Korkusu

Glossofobi, insanların topluluk önünde konuşma korkusunu ifade eder ve ciddi endişeye, konuşma yapmaktan kaçınma davranışlarına neden olabilir. Bir öğrenci, sınıfta sunum yapması gerektiğinde aşırı kaygı hissedebilir; ya da bir çalışan, kariyer ilerlemesi için topluluk önünde konuşma gerektiren fırsatlardan kaçınabilir. Bu korku,kişinin topluluk önünde konuşma becerilerini sınırlamasına ve iletişim fırsatlarını reddetmesine yol açabilir2,3.

konuşma korkusu topluluk önünde konuşma fobisi görseli

13. Hemofobi: Kan Korkusu

Hemofobi, kan görmenin hatta düşünmenin bile yoğun korkuya ve paniğe yol açtığı bir fobidir. Bu korku o kadar şiddetli olabilir ki, bayılma, kusma veya aşırı terleme gibi belirtilere yol açabilir. Hemofobisi olan kişiler iğnelerden, cerrahi işlemlerden veya kan testlerinden korkabilirler. Kan göründüğünde bayılma veya panik atak yaşayabilir, mide bulantısı ve kusma hissedebilirler. Bazı durumlarda, kan ile ilgili her şeyden tiksinti ve iğrenme duyabilirler2,3.

14. Niktofobi: Karanlık Korkusu

Niktofobi, karanlığın bilinmeyen ve potansiyel tehditlere ev sahipliği yaptığı algısıyla tetiklenen yaygın bir korku türüdür. Bu fobi, çocuklarda ve yetişkinlerde görülebilir ve günlük hayatı önemli ölçüde etkileyebilir.

Niktofobik bireyler, karanlık bir odaya girmek, gece tek başına kalmak veya elektriksiz bir ortamda bulunmak gibi durumlardan aşırı derecede korkabilirler. Bu korku, uyku problemleri, panik ataklar, endişe ve nefes darlığı gibi belirtilere yol açabilir2,3.

15. Hidrofobi: Su Korkusu

Hidrofobi, sudan, özellikle de derin sulardan veya yüzeyin altını görememekten duyulan yoğun bir korkudur. Bu korku o kadar şiddetli olabilir ki, yüzme havuzları, göller ve okyanuslar gibi suyla ilgili ortamlardan kaçınmaya yol açabilir. Hidrofobik bireyler, banyo yapma veya tekneye binme gibi suyla temas gerektiren aktiviteler sırasında da kaygı ve panik ataklar yaşayabilirler2,3.

su fobisi sudan korkan bir adam görseli

16. Zoofobi: Hayvan Korkusu

Zoofobi, hayvanlardan duyulan yoğun ve irrasyonel korkudur. Bu korku, tek bir belirli hayvandan tüm hayvanlara kadar değişen bir yelpazeyi kapsayabilir. Zoofobik bireyler, hayvanlarla karşılaşmaktan, hayvanat bahçelerini veya parkları ziyaret etmekten veya evcil hayvanların bulunduğu ortamlarda bulunmaktan aşırı derecede korkabilirler2,3.

17. Tanatofobi: Ölüm Korkusu

Tanatofobi, ölüm veya ölme süreci hakkında yoğun bir korkudur ve bu korku genellikle kişinin kendi ölümlülüğü ile ilgili takıntılı düşünceler ve davranışlara neden olur. Bu korkuya sahip biri sağlık konusuna aşırı derecede dikkat edebilir, riskli aktivitelerden kaçınabilir ve ölümle ilgili konuları konuşmak veya düşünmekte zorlanabilir2,3.

18. Nozofobi: Hastalık Gelişme Korkusu

Nozofobi, bir hastalığa yakalanma korkusudur. Bu korku o kadar şiddetli olabilir ki, kişinin günlük hayatını önemli ölçüde etkileyebilir ve aşırı sağlık taramalarına ve vücut duyumlarıyla aşırı ilgilenmeye yol açabilir. Nozofobik bireyler, küçük fiziksel semptomlarla bile aşırı derecede ilgilenebilirler ve her zaman bir rahatsızlık riski altında olduklarını hissedebilirler2,3.

19. Monofobi: Yalnız Kalma Korkusu

Monofobi, bireyin yalnız kalma veya arkadaşsız kalma korkusunu ifade eder ve yalnız kaldığında yoğun rahatsızlık yaşatır. Bu fobiye sahip bir kişi, evde dahi olsa basit görevleri yerine getirirken daima birinin yanında olmasını isteyebilir ve yalnız kaldığında kaygı duyabilir. Monofobi yaşayan kişi yanında birinin bulunmadığı durumlarda endişe hisseder ve yalnızlıkla başa çıkmakta zorlanır2,3.

20. Zenofobi: Yabancı Korkusu

Zenofobi, bireyin yabancı veya tuhaf olarak algıladığı şeylere karşı duyduğu korkuyu ifade eder ve genellikle sosyal bağlamlarda ortaya çıkar. Bu fobiye sahip bir kişi, kendisinden farklı insanlarla veya kültürlerle karşılaştığında büyük bir rahatsızlık hissedebilir ve bu durum da farklı ortamlardan kaçabilir. Yani, yabancı korkusu kişinin farklılıklara karşı olan korku ve rahatsızlığıdır, bu da sosyal etkileşimlerini sınırlayabilir2,3.

Belirli nesnelere veya durumlara yönelik yoğun ve mantıksız korkular olarak fobiler ile, kanıta dayalı yaklaşımların bir kombinasyonu yoluyla etkili bir şekilde baş edilebilir. Bilişsel-Davranışçı Terapi (BDT), özellikle de maruz bırakma terapisi, anksiyeteyi azaltmak için korkulan uyarana kademeli olarak maruz kalmayı içeren temel bir yaklaşımdır. Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitörleri (SSRI'lar), beta blokerler ve benzodiazepinler gibi ilaçlar da semptomları yönetmek için bir uzman tarafından reçete edilebilir. Bunların yanında yavaş nefes alma, gevşeme egzersizleri ve kaçınmayı azaltma gibi kendi kendine yardım teknikleri, bireyleri fobik tepkilerle başa çıkmaları için destekleyebilir4.

Kaynakça

  1. Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı’ndan, çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2013.
  2. Cherry, K. (2023, Şubat 13). List of Phobias: Common Phobias From A to Z. Verywell Mind. https://www.verywellmind.com/list-of-phobias-2795453
  3. Hanson, D. (2023, Nisan 13). The 20 Most Common Phobias in the World. Money Inc. https://moneyinc.com/most-common-phobias/
  4. Mayo Clinic. Specific phobias. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/specific-phobias/diagnosis-treatment/drc-20355162
*Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.