OKB Nedir? Obsesif Kompulsif Bozukluk Belirtileri

Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), kontrol edilemeyen ve tekrarlayan düşünceler olan obsesyonlar (takıntı) ile tekrarlı bir şekilde sürekli yapma dürtüsü olan kompulsiyonlardan (zorlantı) oluşan kronik bir ruh sağlığı durumudur.

Obsesyon Nedir?

Halk arasında vesvese, saplantı veya takıntı olarak bilinen obsesyonlar; istenmeden gelen, kalıcı, rahatsız edici ve durdurulamayan düşüncelerdir. OKB'de saplantılı düşünceler kendiliğinden oluşur ve kişi bu düşüncelerden kaçmaya çalıştıkça obsesyonlar daha sık ve daha yoğun ortaya çıkar.

Obsesyonları olan kişilerin çoğu, bu düşüncelerin mantıksız olduğunu bilir fakat onları durduramaz. Bu duruma günlük dilde her şeyi kafaya takma ya da takıntı da denir.

Kompulsiyon Nedir?

Kompulsiyonlar ise insanların obsesyonların yarattığı kaygıya karşı verdikleri zorlantılı tepkilerdir. Bu tepkiler, çeşitli davranışları yapmak için dayanılmaz bir istek olarak ortaya çıkar.

Kişi takıntılarının sebep olduğu endişelerden kurtulmak için bu tür davranışları göstermekten kendini alamaz ve bu davranışlardan ritüeller oluşturur. Bu davranışlar kaygıyı azaltma amacına yöneliktir ve tekrarlayıcıdır. Bireyler kimi zaman saatler süren bu ritüellerle oldukça zaman kaybeder ve işlevselliklerini yitirebilir.

	Obsesyon (Takıntı)	Kompulsiyon (Zorlantı)
Ne ifade eder?	İstemsiz, tekrarlayan, rahatsız edici düşünceler	Kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlı davranışlar
Örnek	Mikrop bulaşma korkusu	Sürekli el yıkamak
Etkisi	Kaygı yaratır	Kaygıyı geçici olarak azaltır

Obsesif kompulsif bozukluğu olan kişiler çoğunlukla yapmak zorunda hissettikleri rutinler yüzünden günlük işlerine ve sorumluluklarına yeterince zaman ayıramaz. Başlarda insanlar bu durumla başa çıkabildiklerini düşünür çünkü bu durum işlevselliği kaybettirecek boyutta değildir. Zaman geçtikçe takıntılar artar, gelişir ve bazen şekil değiştirebilir. OKB ilerlediğinde oldukça yıkıcı, rahatsızlık verici ve yıpratıcı bir hâl alır.

Obsesif Kompulsif Bozukluğun Belirtileri Nelerdir?

En Sık Görülen Obsesyon Belirtileri

• Sürekli temizlik yapma ihtiyacı
• Aşırı teyit ve güvence (reasürans) ihtiyacı
• Sevdiklerine zarar geleceği korkusunun akıldan çıkmaması
• Akıldan atılamayan düşünceler
• Çoğu şeyi birden fazla kez yapmak (el yıkama, ocak kapatma, kontroller)
• Olur olmadık zamanlarda akılda beliren cinsel görüntü ve düşünceler
• Belirli rutinler oluşturmak

En Sık Görülen Kompulsiyon Belirtileri

• Sürekli olarak kontrol davranışlarında bulunmak
• Sürekli olarak sayı saymak
• Aynı duayı birden fazla kez okumak
• Ciddi biriktirme ve toplama davranışı
• Her şeyi simetrik ve düzgün tutmak
• El sıkışmamak
• Kapı kollarına dokunmamak

Obsesif Kompulsif Bozukluk Neden Olur?

Obsesif kompulsif bozukluğun neden görüldüğü hâlâ araştırılan bir konu olsa da, bu durumun ortaya çıkmasında etkili iki faktör belirlenmiştir: çevresel ve biyolojik faktörler.

Biyolojik faktörlere bakıldığında, yapılan araştırmalarda OKB'si olan kişilerin serotonin seviyelerinin, OKB'si olmayan kişilere kıyasla daha düşük olduğu gözlemlenmiştir. Çevresel faktörlere bakıldığında ise hayat olayları, stres yaratan olaylar, travmalar ve kişinin yaşamındaki köklü değişimler OKB'yi tetikleyebildiği gibi var olan hafif semptomları da artırabilir.

Obsesif Kompulsif Bozukluğun Görülme Yaşı

Başlarda kontrol edilebilir ve başa çıkılabilir bir durum olsa da kişiler uzmanlara başvurmakta oldukça geç kalır. Obsesif kompulsif bozukluk çocukluk çağından itibaren görülebilir. Çoğu zaman 20'li yaşlardan sonra ortaya çıksa da, OKB'si olan kişilerin %15'inde 35 yaşından sonra da görüldüğü saptanmıştır. OKB'nin nüfusa oranla yaygınlığının %2-3 arasında olduğu hesaplanmıştır.

Obsesif Kompulsif Bozukluk Türleri

Bulaşma Obsesyonları

Bulaşma obsesyonları en sık görülen ve belki de obsesif kompulsif bozuklukla en çok bağdaştırılan takıntı çeşitlerindendir. Bulaşma obsesyonuna sahip olmak, düşünüldüğü gibi titiz olmak anlamına gelmez. Kişiler virüs, kir, idrar, dışkı ve bakteri gibi maddelerin bulaşmasından korkar.

Çoğu zaman dışarı çıkmazlar çünkü dışarısı onlar için oldukça kirlidir. Bu takıntıları bastırmak için temizlik davranışları geliştirirler. Bu kompulsiyon çeşidinde kişiler sürekli temizlik ve yıkanma davranışı gösterir, fakat yıkanma ve temizlikler asla yeterli hissettirmez.

Saldırganlık Obsesyonları

Saldırganlık obsesyonları görülen kişilerde kendilerine, sevdiklerine ve başkalarına zarar verme korkusu bulunur. Bu obsesyona sahip kişiler, korkuları yüzünden zarar verebilecek her türlü nesnenin varlığından kaçınır ve bulundukları ortamlarda bu nesneler açıkta bulunmaz. Yüksek yerlere çıkmaktan, balkonda durmaktan ve mutfakta bıçak kullanmak gibi aktivitelerden kaçınırlar.

Kuşku Obsesyonları

Kuşku obsesyonları görülen kişiler bir işin yapılıp yapılmadığından emin olamaz ve bu obsesyonu bastırmak için kontrol kompulsiyonu geliştirerek yapılan işleri sürekli kontrol eder.

Bu obsesyona sahip kişiler ocağın kapanması, ütünün fişinin çekilmesi ve kapının kilitlenmesi gibi durumlardan asla emin olamaz ve bunları kontrol etmek için sürekli yeni yollar bulur.

Cinsel Obsesyonlar

Cinsel obsesyonların görüldüğü kişilerde, utanılan veya rahatsız olunan cinsel görüntüler akıldan çıkmaz. Bu görüntüler genellikle toplum tarafından ayıplanabilecek ve kabul edilmeyecek nitelikte algılanan içeriklerdir.

Dini Obsesyonlar

Dini obsesyonlarda günaha girmeyle ilgili obsesif düşünceler vardır. Bu kişiler günaha girmeyle ilgili düşünceleri ve günah sayılacak düşünceleri akıllarından çıkaramaz.

Simetri Obsesyonları

Simetri obsesyonları olan kişilerde eşyaların simetrik olması isteği görülür. Bu kişiler eşyalar sıralı, düzgün ve simetrik olmadığında ciddi bir kaygı ve rahatsızlık hisseder.

Simetri obsesyonları görülen kişilerde düzen kompulsiyonları gözlemlenir. Bu kişiler her şeyi düzenler ve her şeyin sıralı ve simetrik olduğundan emin olmak ister.

Obsesif Kompulsif Bozukluk ile Başa Çıkma Yöntemleri

OKB ile başa çıkmada ilaç tedavisinin yanı sıra davranışçı terapi yöntemlerinin etkili olduğu bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.

Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel davranışçı terapinin (BDT) bilişsel kısmında, takıntıların temelindeki sorun olan yanlış inançlar ve otomatik düşünceler belirlenir; bunlar üzerinde çalışılarak düzeltilir.

Davranışçı terapide ise OKB'si olan kişilerin %80'inde belirtilerde azalma görülmektedir. Bu terapide kişi kaçtığı obsesyonlara alıştırılır ve bu takıntıların sebep olduğu kompulsiyonlar önlenir.

Tepki önleme ve geciktirme, davranışçı terapide esastır. Yani kompulsiyonlar ertelenebilir ve kişi buna dayanabilirse durum aşamalı olarak geliştirilir, kaygı giderek azalır. Bu terapide çalışılacak kişiden önce obsesyon ve kompulsiyonlarının rahatsızlık derecesini listelemesi istenir; en az rahatsız edici düşüncelerden başlanarak hedefler belirlenir. Bu hedefler gerçekleştikçe daha zor görevler verilerek davranış değiştirilir.

Bu süreç başlamadan danışana, sürecin kaygılı geçebileceği ama buna dayanıldığında kaygının azalacağı belirtilir. Kaçınmayı önlemek; imgeleme yoluyla takıntıların üstüne gitmek; takıntılı düşünceleri yok etmek yerine onların üstüne gidip düşünce akışını rahat bırakmak; kaygı veren düşünceleri yazmak, ses kaydına alıp tekrar tekrar dinlemek veya yazılanları okumak kullanılan yöntemlerden bazılarıdır.

İlaç Tedavisi

OKB'nin ilaç tedavisinde, beyindeki serotonin seviyesini artırmaya yönelik serotonin geri alım engelleyicisi olan SSRI türü antidepresanlar kullanılabilmektedir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?

Takıntılı düşünceler ve tekrarlayan davranışlar günlük yaşamınızı, ilişkilerinizi ya da işlevselliğinizi etkilemeye başladıysa profesyonel destek almak değerlidir. OKB erken dönemde ele alındığında süreç çok daha kolay yönetilir. Hiwell üzerinden lisanslı bir uzmanla online görüşerek bu adımı atabilirsiniz.

Hiwell Online Terapi İle Tanışın

Sıkça Sorulan Sorular