Yetişkinlerde Yaygın Görülen Psikolojik Rahatsızlıklar ve Belirtileri
Kısa Özet
Ruhsal bozukluklar, kişinin duygu, düşünce ve davranışlarını etkileyerek günlük yaşamını ve işlevselliğini zorlaştırabilen durumlardır. Yetişkinlerde en sık görülenler arasında depresyon ve diğer duygudurum bozuklukları, anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları, panik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk, fobiler, travma sonrası stres bozukluğu, kişilik bozuklukları ve psikotik bozukluklar yer alır. Ruh sağlığı, en az beden sağlığı kadar önemlidir. Uygun destek ve tedavi yöntemleriyle bu durumlarla başa çıkmak mümkün olabilir.
Öne Çıkan Noktalar
- Ruhsal bozukluklar duygu, düşünce ve davranışları etkileyebilir.
- Depresyon ve anksiyete, yetişkinlerde en sık görülenler arasındadır.
- Her bozukluğun kendine özgü belirtileri ve seyri vardır.
- Ruh sağlığı, beden sağlığı kadar önemlidir.
- Uygun destek ve yöntemlerle başa çıkmak mümkün olabilir.
Yetişkinlerde Görülen Ruhsal Bozukluklar
Ruhsal bozukluklar, kişiyi üzüntüye sürükleyen ya da yapmak istediklerinden alıkoyan duygusal ve davranışsal zorluklar olarak görülebilir. Ruh hâllerinin ve davranışların doğasını inceleyen alan ise anormal psikoloji olarak adlandırılır. Bu durumların ortaya çıkışında iletişim sorunları, yalnızlık, özgüven eksikliği, stres ve çevresel etkenler rol oynayabilir1.
Yetişkinlerde Yaygın Görülen Ruhsal Bozukluklar Nelerdir?
Aşağıdaki tablo, yetişkinlerde sık görülen ruhsal bozuklukları ve temel özelliklerini özetler. Daha ayrıntılı bilgi için ilgili yazılara göz atabilirsiniz:
| Bozukluk | Temel özellik | Ayrıntılı yazı |
|---|---|---|
| Depresyon (Majör depresif bozukluk) | Umutsuzluk, isteksizlik ve hayattan zevk alamama ile seyreden duygudurum bozukluğu | Depresyon |
| Anksiyete bozuklukları | Şiddetli ve sürekli endişe; belirsizliğe tahammülsüzlük | Anksiyete |
| Panik bozukluk | Tekrarlayan, ani ve yoğun panik atakları | Panik Bozukluk |
| Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) | Takıntılı düşünceler ve bunları azaltmaya yönelik tekrarlayıcı davranışlar | OKB |
| Bipolar bozukluk | Ruh hâlinde keskin ve ani dalgalanmalar (manik ve depresif dönemler) | Bipolar Bozukluk |
| Kişilik bozuklukları | Kalıcı ve esnek olmayan düşünce, duygu ve davranış örüntüleri | Kişilik Bozuklukları |
| Psikotik bozukluklar (şizofreni vb.) | Gerçeklik algısında değişiklikler; varsanı ve sanrılar görülebilir | Psikoz |
| Yeme bozuklukları | Yeme davranışı ve beden algısıyla ilgili, ruhsal kökenli durumlar | — |
| Travma sonrası stres bozukluğu | Travmatik bir olayın ardından gelişen, yeniden yaşantılama ve kaçınma belirtileri | — |
| Fobiler | Belirli durum veya nesnelere karşı aşırı ve sürekli korku | — |
Depresyon
Duygudurum bozukluklarının en yaygınlarından biri majör depresif bozukluktur. Mutsuzlukla karıştırılabildiği için kişiler "Ben depresyonda mıyım?" diye sorabilir. Depresyon; umutsuzluk, isteksizlik ve hayattan zevk alamama gibi belirtilerle seyredebilir ve işlevselliği etkileyebilir. Başlıca belirtiler: olaylara karşı yoğun isteksizlik, huzursuzluk veya öfke, karamsarlık ve odaklanma güçlüğü. Ayrıntılı bilgi için depresyon yazımıza göz atabilirsiniz.
Anksiyete (Kaygı)
Yaygın anksiyete; şiddetli ve sürekli endişe hâlidir. Bu kişiler bir durumda en kötü sonucu bekleyebilir, belirsizliğe tahammülleri düşük olabilir. Anksiyete bozuklukları, birçok farklı tabloyu kapsayan bir şemsiye terimdir. Başlıca belirtiler: günlük hayata yayılan endişe, rahatsız edici durumdan kaçınma, gerginlik ve bedensel belirtiler (titreme, terleme, kalp atışında hızlanma). Daha fazla bilgi için anksiyete yazımıza bakabilirsiniz.
Yeme Bozuklukları
Yeme bozuklukları, kişinin duygusal durumu ve beden algısıyla ilişkili; aşırı ya da yetersiz beslenmeyle seyredebilen ruhsal kökenli durumlardır. Başlıcaları anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğudur2. Bu durumlar ciddi sağlık etkileri taşıyabildiğinden, profesyonel destek almak önemlidir.
- Anoreksiya nervoza: Kilo almaktan yoğun korku ve beslenmeyi ileri düzeyde kısıtlama; sağlığı tehdit edebilecek zayıflama görülebilir.
- Bulimiya nervoza: Aşırı yeme dönemlerini izleyen yoğun pişmanlık ve telafi edici davranışlar.
- Tıkınırcasına yeme bozukluğu: Yeme sırasında kontrol kaybı; sonrasında telafi davranışı olmaksızın pişmanlık ve suçluluk3.
Yeme bozuklukları ciddiye alınması gereken durumlardır ve yalnız başa çıkmak zor olabilir. Yeme davranışınız, beden algınız veya bu konudaki düşünceleriniz sizi zorluyorsa, bu alanda deneyimli bir uzmana başvurmanız önemlidir. Yalnız değilsiniz; destek almak güçlü bir adımdır.
Bipolar Bozukluk
Manik depresif bozukluk olarak da bilinen bipolar bozukluk, kişinin duygularındaki ani ve keskin dalgalanmalarla kendini gösterir. Başlıca belirtiler arasında umutsuz ve karamsar ruh hâli, ani gelişen duygudurum değişimleri ve karar vermede güçlük sayılabilir.
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
OKB; takıntılı düşünceleri (obsesyon) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmaya yönelik tekrarlayıcı davranışları (kompulsiyon) içeren bir kaygı temelli bozukluktur4. Obsesyon belirtileri arasında hata yapma veya kirlenme korkusu, kontrolü kaybetme kaygısı ve kuşku; kompulsiyon belirtileri arasında ise aşırı temizleme, sürekli kontrol etme ve düzene aşırı önem verme yer alabilir.
Ruhsal Bozukluklarda Tedavi ve Destek Yöntemleri
Ruhsal bozukluklarla başa çıkmada birbirinden farklı yaklaşımlar bulunur. Sürecin genel adımları arasında durumun değerlendirilip uygun şekilde tanımlanması, olası nedenlerin ve belirtilerin incelenmesi ve kişiye en uygun destek/tedavi yönteminin belirlenmesi yer alır1. Başlıca yaklaşım grupları:
| Yaklaşım grubu | Örnekler |
|---|---|
| Psikodinamik terapiler | Freud'un psikanalizi ve sonraki psikodinamik yaklaşımlar |
| Hümanist terapiler | Danışan odaklı terapi, Gestalt terapisi |
| Bilişsel ve davranışçı terapiler | Bilişsel davranışçı terapi (BDT), karşı koşullanma, sosyal öğrenme |
| Grup terapileri | Çift ve aile terapisi, destek grupları |
| Biyomedikal yöntemler | İlaç tedavisi, EKT, rTMS (hekim yönetiminde) |
Hangi yaklaşımın uygun olduğu kişiye ve duruma göre değişir; bu karar, alanında yetkin bir uzmanla birlikte verilir. Bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemler, birçok durumda başa çıkmayı destekleyebilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?
Belirtiler günlük yaşamınızı, ilişkilerinizi veya işlevselliğinizi etkiliyor ya da uzun süredir devam ediyorsa profesyonel destek değerlidir. Hiwell'i kullanan uzman psikologlarla online görüşebilir veya Hiwell'e kaydolarak ücretsiz bir ön görüşmeyle başlayabilirsiniz.
Hiwell Online Terapi İle TanışınSonuç
Yetişkinlerde görülen ruhsal bozukluklar; depresyon, anksiyete, yeme bozuklukları, panik bozukluk, OKB, bipolar bozukluk, kişilik bozuklukları ve psikotik bozukluklar gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. Her birinin kendine özgü belirtileri ve seyri vardır. Ruh sağlığı, beden sağlığı kadar önemlidir; bu durumlarla başa çıkmak için doğru yöntem, kişiye ve duruma göre bir uzmanla birlikte belirlenir. Zorlandığınızı düşünüyorsanız profesyonel destek almak değerli bir ilk adımdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı veya tedavi yerine geçmez. Bu yazı, yoğun üzüntü, umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri gibi zorlayıcı konulara da değinmektedir. Böyle düşünceler yaşıyorsanız yalnız değilsiniz; bir uzmana ya da güvendiğiniz birine başvurmanız ve acil durumlarda yerel acil hatları aramanız önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1Yetişkinlerde en sık görülen ruhsal bozukluklar nelerdir?
Depresyon, anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları, panik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk, fobiler, travma sonrası stres bozukluğu, kişilik bozuklukları ve psikotik bozukluklar yetişkinlerde sık görülenler arasındadır.
2Ruhsal bozukluk nedir?
Ruhsal bozukluk, kişinin duygu, düşünce ve davranışlarını etkileyerek günlük yaşamını ve işlevselliğini zorlaştırabilen durumlardır.
3Depresyon ile mutsuzluk aynı şey mi?
Hayır. Mutsuzluk geçici bir duygu durumuyken depresyon; umutsuzluk, isteksizlik ve hayattan zevk alamama gibi belirtilerle süren ve işlevselliği etkileyebilen bir bozukluktur.
4Ruhsal bozukluklar nasıl ele alınır?
Psikodinamik, hümanist, bilişsel-davranışçı ve grup terapileri ile gerektiğinde hekim yönetiminde ilaç gibi biyomedikal yöntemler kullanılabilir. Uygun yöntem kişiye ve duruma göre bir uzmanla belirlenir.
5Ne zaman bir uzmana başvurmalıyım?
Belirtiler günlük yaşamınızı, ilişkilerinizi veya işlevselliğinizi etkiliyor ya da uzun süredir devam ediyorsa bir uzmana başvurmanız uygun olur.
Kaynakça
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., DSM-5).
- Fairburn, C. G., & Harrison, P. J. (2003). Eating Disorders. The Lancet, 361(9355), 407-416.
- World Health Organization. (2022). Mental Disorders. WHO Fact Sheets.
- Butcher, J. N., et al. (2013). Anormal Psikoloji. Kaknüs Yayınları.
Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.