Psikolog Gizem Yüncü
Yayınlanma 30.09.2022
Bipolar Bozukluk Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Bipolar Bozukluk Nedir?

Bipolar bozukluk depresyon gibi bir duygudurum bozukluğudur. Bipolar bozukluğu yoğun üzüntü ve çöküş hali karakterize olan depresyondan ayıran bazı farklılıklar bulunmaktadır.

Bipolar kelimesinin kökenine bakmak, bipolar bozukluğu anlamak için önemlidir. Bipolar, iki / çift kutuplu anlamına gelmektedir. Aslında bu duygudurum bozukluğunun iki tane kutbu vardır. Bu kutuplardan biri aşırı olumluyken diğeri olumsuz uçtadır. Bipolar bozukluğu, depresyon gibi tek kutuplu bir bozukluk olmaktan ayıran da budur. Bipolar bozuklukta hemen her zaman depresyon dönemlerinin öncelik ettiği ya da izlediği manik ya da hipomanik epizotların (dönemlerin) varlığı söz konusudur.

Dünya çapında yapılan araştırma ve klinik gözlemlerden yola çıkarak bipolar bozukluğun kadın ve erkeklerde eşit oranda görüldüğü ve genellikle ergenlik ve erken yetişkinlik döneminde ortaya çıktığı söylenebilir[1].

Bipolar bozuklukta ergenlik veya erken yetişkinlik döneminde ilk kez ortaya çıkan duygu durumu epizotları yaşamın ilerleyen dönemlerinde tekrarlayabilir. Ancak tekrarlama belli bir düzene göre ilerlemez. Bilimsel çalışmalara ve klinik gözlemlere dayanarak her zaman tekrar edebileceği varsayılır; bu sebeple yaşam boyu görülen bir psikolojik bozukluktur ve buna uygun terapötik ve farmakolojik müdahalelerin yapılması uygun olacaktır.

Bipolar Bozuklukta Manik Epizot

Manik epizot, bipolar bozukluğun bir ucudur. Bu duygu durumu döneminin, diğer duygulardan ayrılmasının sebebi, diğer duygu durumlarından şiddet ve süre olarak farklılaşmasıdır. Mutlu olmak, üzülmek ya da sinirlenmek gibi duygular anlık gelişir ve deneyimlenirler. Ancak manik epizodun bunu deneyimleyen kişi de yarattığı etki günlük hayatındaki işlevselliği bozabilecek düzeyde ve uzun sürelidir.

Bipolar krizi diye adlandırılan manik dönem başlangıcı nasıl anlaşılır? Bireyler, manik döneme girdiklerinde aşırı coşkulu ve taşkın bir duygu durumu sergilerler. Ancak bireylerin aşırı coşkulu duygu durumları, kendi istek veya şemaları doğrultusunda hareket edilmediği takdirde aşırı sinirlilik hali ve öfke patlamaları ile bölünmektedir[1].

Duygudurumunda ortaya çıkan belirtilerin yanı sıra, davranışsal bazı belirtiler de görülmektedir. Günlük hayatta kültürel değerler ve toplumsal normların etkisiyle uzak durulan ya da bireylerin günlük yaşam tarzına uymayan davranışlar, manik dönemde kontrol edilmeksizin sergilenebilirler[1]. Örneğin politika ya da din ile ilgilenmeyen kişiler, bu konularda aşırıya kaçan davranışlarda bulunabilirler. Ayrıca, manik epizot konuşmanın ve konuşma hızının arttığı, düşünmeden para harcama ve alışveriş yapma davranışlarının oldukça sık görüldüğü bir dönem olarak bilinmektedir[1].

Fikir uçuşmaları, düşüncelerin kontrol edilemeyecek düzeyde hızlanması, dikkat dağınıklığı ve özgüvenin normal sınırların dışında artması gibi zihinsel belirtiler ve uyku gereksiniminin azalması ya da psikomotor ajitasyon[1] yani yerinde duramama hali[2] gibi fiziksel belirtiler de manik dönemde görülebilmektedir.

İmposter Sendromu Nasıl Yenilir?

Belirtilerin yanı sıra, bir duygu durumuna manik epizot diyebilmek için klinik gözlem ve görüşme zorunludur. Manik epizodun süresi ve bireyin sosyal ya da mesleki işlevselliğine etkisi çerçevesinde değerlendirilmesi, psikolojik yardım sağlamak için faydalı olacaktır.

Manik Epizot Belirtileri

Manik epizot için bipolar belirtileri nelerdir?

  • Düşüncelerin zihinde uçuşması
  • Kolayca heyecanlanmak veya huzursuz hissetmek
  • Uykuda bozulmalar
  • Kilonuzda ve iştahınızda ciddi düzeyde değişiklik
  • Aşırı para harcamak
  • Çevreye rahatsızlık veren davranışlarda bulunmak
  • Aşırı konuşkanlık

Bipolar Bozuklukta Hipomanik Epizot

Manik dönemden daha kısa süren ve manik döneme göre sosyal ve mesleki işleyişi daha az etkileyen bir duygu durum dönemini ifade etmek için hipomanik epizot kavramı kullanılmaktadır[1].

Manik dönemde olduğu gibi hipomanik dönemde de benzer belirtiler görülmektedir; coşkulu ve taşkın bir duygudurum, sinirlilik hali, uyku isteğinin ve ihtiyacının azalması vb[1].

Bipolar Bozuklukta Majör Depresif Epizot

Majör depresif epizot ise, bipolar bozukluğun diğer ucudur. Majör depresif epizot günlük hayatta hissettiğiniz üzüntü ve çökkünlük gibi duyguların daha şiddetli, uzun süreli ve günlük hayatta bireylerin rollerini getirmesini etkileyecek formudur.

Araştırmalara göre; bipolar bozuklukta deneyimlenebilecek manik epizot ve hipomanik epizoda kıyasla majör depresif epizodun daha belirgin ve uzun süreli olduğu gösterilmiştir[3].

Ayrıca, bipolar bozuklukta görülen majör depresif epizot yaşayan bireylerin manik ve hipomanik epizot yaşayan bireylere kıyasla daha fazla duygu durumu kararsızlığı, daha fazla psikotik özellik, daha fazla psikomotor gerileme ve daha fazla madde kullanımı sergiledikleri yapılan araştırmalarla gösterilmiştir[4].

Majör depresif epizot; depresif duygudurumu, bütün aktivitelere yönelik ilgi ve zevkin azalması, kilo ve iştahta artma veya azalma, uykuda artış veya azalma, psikomotor ajitasyon, bitkinlik, enerji kaybı, suçluluk duygusu, dikkatin bozulması ve intihar düşüncesi ya da planı gibi belirtilerle kategorize bir duygu durum dönemini ifade etmektedir[5].

Depresif dönem ve depresyon hakkında daha fazla bilgi edinmek için depresyon belirtileri hakkındaki yazımızı ziyaret edebilir ya da depresyon testi olabilirsiniz.

Bipolar Bozukluk Türleri

Bipolar bozukluğun 2 türü:
  • Bipolar 1
  • Bipolar 2

Bipolar Bozukluk 1

Bipolar bozukluğun ilk formu hem majör depresif epizot hem de manik epizodun görüldüğü bir yapıya sahiptir. Tekrarlayan bir majör depresif epizot ve manik epizot olmasına gerek yoktur, manik epizodu takiben yalnızca bir kez bile majör depresif epizodun görülmesi Bipolar Bozukluk 1 olarak adlandırmak için yeterlidir[1].

Manik ve majör depresif epizoda ek olarak, Bipolar Bozukluk 1 döneminde karışık epizot da görülebilmektedir. Karışık epizot, majör depresif ve manik epizot özelliklerinin aynı dönemde görülmesini ifade etmektedir[1].

İmposter Sendromu Nasıl Yenilir?

Bipolar Bozukluk 2

Bipolar bozukluğun ikinci formu, tam gelişmiş manik ya da karışık epizotların görülmediği ancak hipomanik ve majör depresif epizotların görüldüğü bir yapıdadır.

Bipolar Bozuklukta Nedensel Etkenler

Bipolar bozuklukta biyolojik nedensel etkenler, çok büyük bir faydaya sahiptir. Örneğin ailede bipolar bozukluk öyküsü var ise ailede dünyaya gelen tek yumurta ikizlerinin her ikisinde de bipolar bozukluk görülme olasılığı %60, çift yumurta ikizlerinde ise %12’dir[1].

Biyolojik nedensel etkenler arasında genetiğin yanı sıra nörokimyasal, nörofizyolojik ve nöroanatomik etkiler ve hormon mekanizmalarının da etkisinin çok fazla olduğundan bahsetmek mümkündür.

Biyolojik nedensel etkenlerin yanı sıra psikolojik ve sosyal nedensel etkenler ile psikologlar daha fazla ilgilenmekte ve hakkında daha fazla bilgi sahibi olmaktadırlar. Bu sebeple bu konuya daha fazla yer vereceğiz. Araştırmalara göre yaşanan stresli yaşam olayları bipolar bozukluğun ortaya çıkmasında önemli rol oynamaktadır[4]. Ayrıca, bireylerin sahip olduğu kişilik özelleri ve bilişsel özellikler de yaşanan stresli yaşam olayları karşısında psikolojik sağlamlıklarını ve olaylara verecekleri tepkileri etkilemektedir. Bu sebeple, bipolar bozukluğun şiddetli duygu durum tepkilerine ve dönemlerine açık hale gelmektedirler.

Bipolar Bozuklukta Terapiler

Bipolar bozukluk, nedensel etkenler aracılığıyla da belirttiğimiz gibi biyolojik nedensel etkenleri ve genetik geçişi yüksek olan bir psikolojik bozukluktur. Bu sebeple, hekim gözetiminde bireyin ihtiyaç duyduğu dönemde ihtiyaç duyulan farmakolojik tedaviye ek olarak psikoterapinin de sürece dahil edilmesi oldukça faydalı sonuçlar alınmasına yardımcı olacaktır; çünkü hastalığın semptomları farklı epizot özelliklerine sahip olduğundan çoğu zaman ilaçlar tek başına yetersiz kalır. İlaç tedavilerinin yaygınlığı ve etkisizliği birlikte düşünüldüğünde, psikososyal müdahalelerin hastalığın tedavisindeki önemi yadsınamaz[6].

Araştırmalara göre psikoterapi ve özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) bipolar bozukluğun mani evresinde akut olarak gelişen belirtiler karşısındaki etkililiği tartışma konusu olsa bu süreç dışında bipolar bozukluk için oldukça faydalı olduğu gösterilmiştir. Hastalığın belirtilerinin kontrol altına alınması, bireye baş etme yöntemlerinin kazandırılması gibi psikoeğitimsel yönlerinden dolayı BDT’nin bipolar bozukluğun tekrarlayan bir bozukluk olmasında da faydalı ve engelleyici olduğu görülmüştür[6].

BDT’nin yanı sıra Farkındalık Temelli Bilişsel Terapiler, Aile ve İlişki Terapileri, Davranışsal Etkinleştirme gibi psikoterapi yöntemleri de kullanılmakta olup etkili olduğunun görüldüğü alanlar mevcuttur[1].


Kaynakça

  1. Butcher, J.N., et al., 2013, Anormal psikoloji. (1.Basım). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
  2. https://psikoloji-psikiyatri.com/depresyon/depresyonda-gorulen-belirtiler psikomotor-ajitasyon/
  3. Tondo, L., et al., 2017, Depression and Mania in Bipolar Disorder, Current Neuropharmacology.
  4. Smith, D.J., et al., 2012, Bipolar Disorder, Handbook of Clinical Neurology.
  5. American Psychiatric Association, 1994, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition, Text Revision (DSM-IV-TR), American Psychiatric Publishing.
  6. Özdel, K., et al., 2021, Cognitive Behavioral Therapy in Treatment of Bipolar Disorder. Nöro-Psikiyatr Arşivi.

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Uygulamayı indirin ve size en uygun psikologla eşleşin. Uzman psikoloğunuzla uyumunuzu görmek için 15 dakikalık ücretsiz ön görüşme yaparak terapi yolcuğunuza başlayın.