Psikolog Simay Yılmaz
Yayınlanma 29.09.2022
İmposter Sendromu

İmposter (Sahtekarlık) Sendromu

Imposter Sendromunun ne olduğunu tanımlamadan, belirtilerini ve nedenlerini ele almadan önce gelin bir klinisyenin gözlüğünden bu sendromdan muzdarip Jesse'nin tarifini dinleyelim.

Jesse, Manchaster’daki kliniğime geldiğinde tepeden tırnağa başarılı bir kadın gibi görünüyordu. 42 yaşında uluslararası bir firmanın üst düzey yöneticisiydi. Maaşı, primleri ve arabası ile başarmış dedirtmekteydi. Peki neden kliniğime gelmişti? Rahat koltuğa çöküp sorunu açıklamaya başladığında hali, tavrı ciddi bir değişim geçirdi. Omuzları düşmeye, sesi ve dizleri titremeye, konuşurken parmakları birbirine dolanmaya başladı. Tüm bunların sahte olduğunu itiraf ederken güvenli tavrı gözlerinin önünde parçalanmaktaydı. Bütün başarısı şans eseri oluşmuştu, aslında işinde gerçekten kötüydü. Foyası meydana çıkmadan işinden ayrılarak asıl becerilerine daha uygun bir şeyler yapması gerektiğini hissediyordu1.

Bu hikaye belki size tanıdık gelmiş olabilir ve bu duruma benzer hisleri daha önce deneyimlemiş olabilirsiniz. Konfor alanımızın dışına çıkmanın önündeki en büyük engellerden biri belki de yapmayı hedeflediğimiz bir şeyi yapabilmek için yeterli olmadığımız korkusudur. Bu korku aslında çoğumuzun başına gelen bir duruma bizleri götürebilir: imposter (sahtekarlık) sendromu2.

İmposter Sendromu Nedir?

Sahtekarlık sendromu nedir? İmposter Sendromu, kişinin başarılarının şans eseri oluştuğuna inanması ve kendisinde sürekli yetenek veya zeka eksikliğine sahip olduğuna dair bir inanca sahip olması şeklinde tanımlanabilir3, 4.

İmposter (Sahtekarlık) Sendromuna sahip bireyler herkesçe görülen başarılarına rağmen başarılarını kendi yeterliliklerine bağlamazlar, aksine başarılarının şans eseri oluştuğuna inanmak gibi dış etkenlere bağlarlar5. Bu duyguyu deneyimleyenler için iyi bir haberimiz var çünkü imposter sendromu hakkında bilgi sahibi olmak bile kişi için büyük bir rahatlama sağlayabiliyor3.

İmposter Sendromunun Belirleyicileri Nelerdir?

İmposter sendromu neden olur? İmposter sendromu kavramından ilk defa bahseden Clance ve Imes tarafından Imposter sendromunun 3 belirleyicisi olduğu fikri ortaya atılmıştır1:

  1. Kişi, başkalarının kendisinin becerilerine yönelik abartılı bir görüşe sahip olduğuna yönelik inanca sahip olabilir.
  2. Kişi, başkaları tarafından sahteliğinin (yani başarılarınızın şans eseri oluştuğunun anlaşılması) ortaya çıkarılmasına yönelik korku duyabilir.
  3. Kişi başarılarını ısrarlı ve tekrarlayan bir biçimde şans gibi dışsal unsurlara bağlayabilir.

İmposter Sendromuna Neden Olan Bazı Tetikleyiciler

Kişinin kendisini imposter sendromuna sahip bir birey olarak hissetmesine sebep olan bazı tetikleyiciler vardır ve bu tetikleyiciler özellikle hayatımızın geçiş dönemlerinde aktif olabilirler. Bu tetikleyicilerden en yaygın 3 tanesine göz atalım1.

Eğitim esnasında bir elemeden geçmek

Bu durum mezun olmak için geçilen sınavları veya mesleğimizde çalışmaya başlayacağımız iş mülakatları gibi süreçleri tanımlar.

Yeni bir eğitime geçiş süreci

Bu durumu bir bireyin üniversiteye veya ileri bir eğitim sürecine başlaması şeklinde düşünebiliriz1. Çok fazla değişimin ve başvurulan programlardan cevap beklerken bireyler imposter sendromunu yüksek düzeylerde deneyimleyebilirler.

İşte Yükselme veya Terfi Etmek

Çalışmakta olduğumuz işte yüksek bir konuma gelmek bazılarımız için aşırı yükseldikleri hissi veya bu terfiyi hak etmediklerinin başkaları tarafından anlaşılacağı hissine yönelik kaygılara yol açabilir1.

Terfi Sonrası İmposter Sendromu Yaşayan Erkek Birey

İmposter Sendromunda Cinsiyet, Yaş, Irk ve Etnisite Etkisi

Bireyin cinsiyeti, yaşı ve etnik kökeni imposter sendromunu hangi düzeyde yaşayacaklarını belirleyen temel faktörlerdendir.

Cinsiyet Etkileri

Yapılan bir çalışmada 33 adet araştırma incelenmiş ve imposter sendromu oranlarını cinsiyetlere göre karşılaştırmıştır. Bu çalışmanın bulgularına baktığımızda, 16 araştırmada kadınların erkeklere oranla anlamlı derecede yüksek oranda imposter sendromu yaşadıklarını gösterirken; diğer 17 araştırma ise kadınlar ve erkekler açısından imposter sendromu oranlarında bir fark bulunamamıştır. Dolayısıyla yapılan çalışmalar imposter sendromunun kadınlarda yaygın olmasıyla birlikte erkekleri de etkilediğini bizlere göstermektedir6.

Yaşın Etkisi

Yapılan bir çalışmada 6 adet araştırma incelenmiş ve imposter sendromu yaşlara göre kıyaslanmıştır. 2 araştırmada yaşın artmasıyla birlikte imposter sendromunun deneyimlenmesinin azaldığı bulunurken, 3 çalışmada ise yaşın imposter sendromu deneyimi ile ilişkili olmadığına yönelik sonuca ulaşılmıştır6.

Irk / Etnisite ve İmposter Sendromu

Yapılan araştırmalar, imposter sendromunun Afrikalı, Asyalı ve Latin/Amerikalı üniversite öğrencileri arasında yaygın olduğunu bulmuştur. Bunun yanı sıra bu öğrencilerde imposter duygularının kötü psikolojik iyi oluş, depresyon ve kaygı ile önemli ölçüde olumsuz yönde ilişkili olduğunu bulmuştur7.

Azınlık öğrencilerin onları strese diğerlerinden daha fazla stres yaşamaları ve dolayısıyla Anoreksiya Nervozaya daha yatkın hale gelmelerine sebep olan faktörler:7, 8, 9.

  • Bir yeterli finansal kaynaklarının olmamaları
  • Irk ayrımcılığına maruz kalmaları
  • Ailelerinde yüksek eğitim alan ilk birey olmaları
  • İmposter Sendromu ve Ruh Sağlığına Etkisi

    Yüksek düzeyde imposter sendromu deneyimleyen kişiler yüksek düzeyde depresyon, kaygı, korku, şüphe ve psikosomatik belirtiler de deneyimleyebilirler. Bu bireylerin daha içe dönük, değerlendirilmeye karşı daha hassas davrandıkları ve hata yapmaktan ciddi şekilde korku duydukları bilinmektedir. Yapılan çalışmalar sonucu bu durumun aslında bireyin kendisiyle ilgili şüphe duymasının en üst düzeyde performans sergilemesine etki ettiği bulunmuştur. Bu durumu kişinin kendisini ve performansını sabote etmesi olarak yorumlayabiliriz10.

    Bunların dışında imposter sendromu deneyimleyen bireylerin günlük yaşamda karşılaştıkları problemleri ve psikolojik sıkıntıları çözme yeteneklerinin daha az olduğu bilinmektedir10.

    Mükemmeliyetçilik ile Bağlantısı

    Literatüre baktığımızda mükemmeliyetçilik baskın bir tema olarak karşımıza çıkmaktadır ve imposter sendromuna sahip bireyler öz değerlendirmeleri için oldukça yüksek ve genellikle de gerçekçi olmayan standartlar belirleme eğilimde olabilirler. Bunun yanı sıra, yapılan çalışmada imposter sendromuna sahip bireylerin herhangi bir hatayı yetersizlik şeklinde yorumlayarak aşırı genelleştirme eğilimine dikkat çekmektedirler11.

    Yapılan bir çalışmada kişinin hata yapmaya yönelik mükemmeliyetçi kaygısı ile imposter sendromuna dayalı korku arasında bağlantı olduğu bulunmuştur. Imposter sendromuna sahip bireyler hata yapma olasılığının yüksek olduğunu düşündükleri durumları stresli ve itici olarak değerlendirmişlerdir12.

    Eşlik Eden Psikolojik Sıkıntılar

    İncelenen birçok makale ve çalışma ile imposter sendromuna depresyon, kaygı, düşük özgüven, somatik semptomlar ve sosyal işlev bozuklukları gibi birçok psikolojik sıkıntının eşlik edebileceğini öne sürmüştür. Bu sebeple imposter sendromunu deneyimleyen birisi ile terapi sürecinde bu durumu ele almanın yanı sıra, eşlik eden psikolojik sıkıntılar için de dikkatli bir değerlendirme süreci önerilmektedir6.

    Ayrıca literatürde yapılan çalışmalar, sağlık profesyonelleri de dahil olmak üzere çeşitli çalışan popülasyonlar arasında imposter sendromunun deneyimlenmesi ile kişinin iş performansı, iş tatmini ve tükenmişlik yaşaması arasında zararlı ilişkiyi gösteren kanıtlar sunmaktadır6.

    Bir Psikolojik Bozukluk Olarak İmposter Sendromu

    İmposter Sendromu, Amerikan Psikiyatri Birliği'nin Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı 5. Baskısında (DSM-5)’ nda veya Uluslararası Hastalık Sınıflandırması, Onuncu Revizyonunda (ICD-10)10 yer almamaktadır. Yani imposter sendromu tanımlanmış bir ruhsal/psikolojik bozukluk olarak ele alınmamaktadır7.

    İmposter Sendromu ve Tanınmış İsimlerle Örnekler

    • Üç Grammy ödülü kazanarak Pulitzer ve Tony ödüllerine aday gösterilen Amerikalı yazar ve şair Maya Angelou imposter sendromuna örnek olan sözlerine bakabiliriz. 11 kitap yazdım. Fakat her seferinde eyvahlar olsun, bu sefer anlayacaklar diye düşünürüm. Herkese bir oyun oynadım, foyamı meydana çıkaracaklar artık.
    • Birçok sefer Oscar’a aday gösterilmiş ve birçok ödül almış olan Michelle Pfeiffer röpartajlarında: Bir sahtekar (imposter) olduğuma ve bunun anlaşılacağına dair sürekli bir korku duyuyorum. ve Hala insanların o kadar yetenekli olmadığımı ortaya çıkaracağını düşünüyorum. Aslında çok da iyi değilim. Hepsi koca bir yalandı. şeklinde konuşma yapmıştır.
    • Facebook’ta operasyon direktörü olan Sherly Sandberg ise: Bazı günler bir sahtekar olduğum hissi ile uyanıyorum, bulunduğum yerde olmalı mıydım, bilemiyorum. demiştir.
    • 70’in üzerinde dizi ve filmde aktörlük yapmış ve 2 Oscar ödülüne sahip olan Tom Hanks: Aslında sahtekar olduğumu ne zaman ortaya çıkarıp her şeyimi elimden alacaklar acaba? şeklinde bir konuşma yapmıştır.

    Bu gibi örnekler iyi yerlere gelmiş ve tanıdığımız isimlerin de imposter sendromunu deneyimlediklerini bizlere göstermektedir.

    İmposter Sendromu Nasıl Aşılır?

    İmposter Sendromu Nasıl Yenilir?
    • Öncelikle kendinizden şüphe duymanıza sebep olan şeyin ne olduğunu belirleyerek başlayabilirsiniz3, 13. Alanınızda diğerlerine kıyasla daha az deneyime sahip olmanız yetkin olmadığınız anlamına gelmez3>/sup>.
    • Acemi olmanın yararlı yönlerine odaklanabilirsiniz. Belirli bir alanda uzmanlaşmadan önce alanınızla ilgili daha önce diğerlerinin aklına gelmemiş sorular sorabilirsiniz veya diğerlerinden daha farklı bakış açıları ile olaya yaklaşabilirsiniz2.
    • Kendinize veya şüphe duyduğunuz konulara odaklanmak yerine sunmakta olduğunuz şeylere daha fazla odaklanmaya çalışabilirsiniz3, 14. Bir başka deyişle nasıl performans gösterdiğinizi düşünmek yerine öğrendiklerinize ve sunduğunuz şeylere odaklanmak size daha iyi hissettirebilir2. Bunun sebebi ise kişi imposter sendromuna sahip ise yapmakta olduğu işler ve güvenirlikleri ile ilgili şüphelere sahip olabilir. Bunu aşmak için ise yapmış olduğunuz işe dönüp baktığınızda güvenirliğini kabul etmeye başlamalısınız3.
    • Hatalarınızı başarısızlıklarınızın kanıtı olarak görmek yerine öğrenme sürecinin herkes için kaçınılmaz bir parçası olarak görebilirsiniz2.
    • Kendinizi bir imposter sendromuna sahip birey olarak görüyorsanız diğer kişilerin de aynı şekilde hissetme olasılığı var2! Bu konuyu meslektaşlarınız veya yöneticileriniz ile paylaştığınızda aynı konudan muzdarip birilerini daha keşfetmeniz kendinize dair şüphe duyduğunuz veya yetersiz hissettiğiniz konuların yersiz olabileceğiniz size gösterebilir. Bu yüzden imposter sendromunu aşmak için en çok işe yarayan deneyimlerinden biri bu konu hakkında çevrenizdekilerle konuşmak olabilir3.
    • İnsanlara, imposter sendromunu ele alan terapiye erişim ve bu konuda kaynaklar sunmak, çalışan popülasyon arasında deneyimlenen imposter sendromunun yaygınlığını azaltmak için önemli bir adım olabilir6.
    • Tüm bunlara ek olarak işverenler veya profesörler, çalışanlardan daha sağlıklı beklentiler oluşturarak, çalışanların yaptıkları hataları başarısızlık olarak yorumlamak yerine öğrenme sürecinin bir parçası olduğunu hatırlatarak ve çalışanlarının başarılarını kabul ederek kutlayarak imposter sendromunu azaltıcı bir çalışma kültürü oluşturabilirler6.

    Kaynakça

    1. Mann, S. (2020). İmposter Sendromu. Kuraldışı Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Ltd Şti.
    2. Molinsky, A. (2016). Everyone suffers from impostor syndrome-here's how to handle it. Harvard Business Review. Available online at: https://hbr. org/product/everyone-suffers-from-impostor-syndrome--heres-how-to-handle-it/H02ZSC-PDF-ENG (accessed October 25, 2018).
    3. Tiefenthaler, I. (2018). Conquering imposter syndrome. University of Montana Journal of Early Childhood Scholarship and Innovative Practice, 2(1), 4.
    4. Young, V., Ed.D. (2011). The Secret Thoughts of Successful Women Why Capable People Suffer from the Impostor Syndrome and How to Thrive in Spite of It. New York, NY: Crown Business.
    5. Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, research & practice, 15(3), 241.
    6. Bravata, D. M., Watts, S. A., Keefer, A. L., Madhusudhan, D. K., Taylor, K. T., Clark, D. M., ... & Hagg, H. K. (2020). Prevalence, predictors, and treatment of impostor syndrome: a systematic review. Journal of General Internal Medicine, 35(4), 1252-1275.
    7. Bravata, D. M., Madhusudhan, D. K., Boroff, M., & Cokley, K. O. (2020). Commentary: Prevalence, predictors, and treatment of imposter syndrome: A systematic review. Journal of Mental Health & Clinical Psychology, 4(3).
    8. Ewing K, Richardson T, James-Myers L, et al. The relationship between racial identity attitudes, worldview, and African American graduate students’ experience of the imposter phenomenon. J Black Psychol. 1996; 22(1): 53-66. 75.
    9. Cokley K, McClain S, Enciso A, et al. An examination of the impact of minority status stress and impostor feelings on the mental health of diverse ethnic minority college students. J Multicult Couns Dev. 2013; 41(2): 82-95.
    10. Kananifar, N., Seghatoleslam, T., Atashpour, S. H., Hoseini, M., Habil, M. H. B., & Danaee, M. (2015). The relationships between imposter phenomenon and mental health in Isfahan universities students. International Medical Journal, 22(3), 144-146.
    11. Imes, S. A., & Clance, P. R. (1984). Treatment of the impostor phenomenon in high achieving women. Women working with women, 75-88.
    12. Thompson, T., Foreman, P., & Martin, F. (2000). Impostor fears and perfectionistic concern over mistakes. Personality and Individual differences, 29(4), 629-647.
    13. Vengoechea, X. (2015, May 21). How to Banish Imposter Syndrome and Embrace Everything You Deserve. Retrieved January 11, 2018.
    14. Molinsky, A., Andersen, E., Davey, L., & Valcour, M. (2016, September 14). Everyone Suffers from Impostor Syndrome - Here's How to Handle It. Retrieved January 11, 2018.

    Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

    Uygulamayı indirin ve size en uygun psikologla eşleşin. Uzman psikoloğunuzla uyumunuzu görmek için 15 dakikalık ücretsiz ön görüşme yaparak terapi yolcuğunuza başlayın.