İlişkilerde Kendinizi Korumanız Gereken Duygusal Manipülasyon Teknikleri

Manipülasyon Nedir?

Manipülasyon, kişinin diğer insanları kontrol etmesi veya kendi çıkarlarına uyacak şekilde etkilemesidir1, 2. Manipülasyon kavramı, kendi iktidarını yerleştirmeye yönelik bilinçli bir hedefe yönelik her türlü stratejiyi kapsamaktadır.

Manipülasyona uğramış olmak benlik saygımızı etkileyebilir, kaygı ve depresyon belirtileri göstermemize yol açabilir. Manipülasyon sadece romantik ilişki içinde olduğumuz kişiyle veya aile üyelerimizle sınırlı değildir; arkadaşlık ilişkilerimizde ve hatta iş yaşantımızda da karşımıza çıkabilmektedir5.

Manipülasyonun Etki ve İknadan Farkı

Manipülasyon etki ve iknadan farklıdır. Etkilenmek istenen kişinin kabul etme veya reddetme hakkında saygı duyulduğu ve zorlayıcı görülmediğinden dolayı etkilemek zararsız bir eylem olarak görülmektedir1, 4.

İkna ise kişinin genellikle bir amaç doğrultusunda diğerlerini istenilen eyleme yönlendirmesi olarak ele alınmaktadır. İkna eyleminde amaç genellikle karşıdaki kişinin inançlarını, motivasyonunu veya davranışlarını etkilemektir. Manipülasyon olumsuz kabul edilirken ikna ve etki ne olumlu ne de olumsuz görülmektedir1, 6.

En Sık Kullanılan Manipülasyon Teknikleri Nelerdir?

Manipülasyon birçok farklı şekilde gerçekleştirilebilir ancak en sık kullanılan yöntemler arasında şunlar yer alır:5

Suçluluk Tetikleme
Bu manipülasyon tekniği, kişinin başına gelen olumsuz durumları karşıdaki kişinin suçuymuş gibi aktararak, o kişiye suçluluk hissi uyandırmayı hedefler. Bu durum genellikle kişinin kendi hatalarını veya sorumluluklarını başkalarının üzerine yıkma şeklinde görülür. Böylece manipülatör, kendi hatalarından kaçınırken karşıdaki kişiyi kendisini suçlu hissettirir ve onun üzerinde kontrol sağlar.
Zorla Yardım Alma
Bu teknik genellikle manipülatörün karşı taraftan belirli bir şey elde etmek amacıyla kullandığı bir stratejidir. Manipülatör, karşı tarafın ilgisini, zaaflarını veya güçlü yönlerini takip eder ve bu bilgileri karşı tarafı manipüle etmek ve kendi çıkarlarına hizmet etmek için kullanır. Bu durum genellikle karşı tarafın yardımseverliğini veya empati yeteneğini istismar etme şeklinde görülür.
Hile
Hile, manipülatörün gerçekte var olan durumu gizleme veya çarpıtma yoluyla karşıdaki kişiye dürüst olmayan bir tutum sergilemesidir. Manipülatör, gerçeği çarpıtarak ya da önemli bilgileri saklayarak karşı tarafın gerçek durumu anlamasını ve buna uygun bir tepki vermesini engeller. Bu durum genellikle karşı tarafa yanıltıcı bilgiler verme veya belirli bir durumu abartma şeklinde görülür.

Bunlar ve daha fazlası, manipülatörlerin sıklıkla başvurduğu teknikleridir. Ancak bubların her biri tek başına olabileceği gibi, çoğunlukla bir arada kullanılırlar. Böylece manipülatör, karşı tarafı daha etkili bir şekilde kontrol altına almayı hedefler. Bu durumun farkında olmak ve manipülatörün tekniklerini anlamak, manipülasyonun olumsuz etkilerini azaltmada önemli bir adım olabilir.

duygusal manipülasyon yapan bir erkek çizimi

Yukarıdaki tekniklerin birleşmesi ve karmaşıklaşmasıyla ortaya çıkan manipülasyon teknikleri şunlardır:

Kapıya Ayak Koyma Tekniği

Bilinen en yaygın manpülasyon teknikleri arasında yer almaktadır. Kapıya ayak koyma tekniği en genel hatlarıyla, kişinin birisinden büyük yardım istemeden önce küçük yardım istemesi şeklindedir.

Manipülasyon, küçük görünen yardımı kabul eden kişinin büyük yardıma da evet diyeceği mantığıyla uygulanmaktadır. Beaman (1983), kişinin büyük olan iyiliği kabul etmesinin öncelikle küçük olanı kabul etmesi ve yapması ile başladığını savunmaktadır7, 8.

Git Gide Artan Ricalar Tekniği

Bu teknik temel olarak hedefe öncelikle kabul edebileceği nitelikte bir öneri sunulması sonrasında ise kabul edeceği noktaya kadar kişinin önerisini adım adım büyütmesi şeklindedir.

Bu teknikteki başarının temeli bağlılık ilkesine dayanır. Yani aslında kişi karşı taraftan gelen ilk isteği kabul ettiğinde bir nevi ona taahhüt vermektedir. Karşı tarafın isteği büyüse de veya mantıksızlaşsa da ona hayır demek zorlaşır çünkü başta taahhüt verilmiştir9-11.

Yüzüne Kapıyı Çarpma Tekniği

Bu teknikte kişi karşısındaki kişiden öncelikle kabul etmeyeceğini bildiği büyük bir talepte bulunur. Karşısındaki kişi bu büyük teklifi reddettiğinde de ikinci ve daha küçük olan talebini sunar.

Daha önce büyük bir talebe hayır demiş olması, reddeden kişinin istekte bulunan kişiye karşı borçlu hissetmesine sebep olabilmektedir12. Bu yolla manipülasyonu uygulayan taraf, ikinci isteğinin kabul edilme ihtimalini artırmaktadır.

İlişkilerde Manipülasyon

İlişkide olunan birini bir avantaj sağlamak amacıyla kontrol etmeye, etkilemeye ve duygusal anlamda sömürmeye duygusal manipülasyon denir. Duygusal manipülasyon uygulama ve gücü elinde tutma isteği arasında bir ilişki olduğundan bahsedilebilir. Ayrıca manipülasyon uygulayan kişilerin kişisel kazançları da ön planda olmaktadır.

Manipülasyonu uygulayan kişilerin genellikle benmerkezcilik seviyelerinin, narsist kişilik özelliklerine sahip olma ve antisosyal davranış bozuklukları gösterme ihtimallerinin yüksek olduğu bilinmektedir.

Manipülasyona uğrayan kişilerin ise genellikle başkaları tarafından kabul görme ihtiyacı yüksek olan, “hayır” demekte zorlanan, öz-güven konusunda sıkıntısı olan, kontrol edilmeye meyilleri olan kişiler oldukları görülmektedir13.

Romantik İlişkilerde Sık Görülen Manipülasyon Teknikleri

Sevgi bombardımanı (Love bombing)
Karşı tarafı hızlıca etkilemek ve kendine bağlamak için yoğun şekilde ilgi ve sevgi göstermek olarak tanımlanabilir.
Kişiyi kendinden şüphe ettirmek
Karşıdaki kişinin gerçeklik algısına müdahele ederek kendinden şüphe etmesine sebep olacak kontrol ve müdahale yöntemleri kullanmaktır.
Pasif-agresif tavırlar
Karşıdaki kişiyi etkileyen durumların ardından “Şaka yaptım”, “Her şeyi çok kişisel algılıyorsun.” gibi alaycı düzeyde yorumlarla davranışının sorumluluğunu almadan durumu karşıdaki kişiyle ilgili kılmaktır.
Üçgen oluşturma
Kişinin savunduğu fikri veya kendi davranışını haklı çıkarmak ve karşısındaki kişinin güvensiz hissetmesine sebep olmak amacıyla üçüncü bir kişiyi konuya dahil etmesidir. Örneğin manipülatör, “Böyle düşünen sadece ben değilim.”, “Arkadaşlarına da aynısını yapıyorsun.” gibi cümlelerle kişiyi yalnızlaştırabilir.
Gizli veya açık tehditler
Belirli bir korku veya durumla ilgili karşı tarafa açık veye gizli bir şekilde korku aşılamaktır. Karşıdaki kişinin davranışlarını, tercihlerini ve kararlarını yönlendirme amacı taşır.
Sessiz muamele
Karşı taraf ile iletişimi keserek ve onu görmezden gelerek onun üzerinde kontrol kurmayı hedefleyen duygusal anlamda cezalandırıcı davranışlardır.

İlişkilerde Manipülasyonun İşaretleri

İlişkiler karmaşık ve zorlu olabilir, özellikle de manipülatif eylemler ve davranışlar söz konusu olduğunda. Manipülasyona maruz kaldığınızı belirleyebilecek bazı belirgin işaretler vardır:5

Kendi Hislerinin Görmezden Gelinmesi
Kişi, kendi duygularını ve hislerini göz ardı etmeye başlar ve isteksizce hareket etmeye başlar. Bu durum, kişinin kendisini rahatsız hissettiği veya yanlış olduğunu düşündüğü durumlarda bile baskı altında hissetmesine neden olabilir.
Kimlik Krizi
Kişi, genellikle emin olduğu konularda bile kendinden şüphe etmeye başlar. Bu durum, kişinin kendisini ve düşüncelerini sorgulamasına ve kimlik krizi yaşamasına neden olabilir.
Suçluluk Hissi
Kişi, belirli davranışları veya eylemleri nedeniyle sürekli olarak suçluluk hisseder. Bu, genellikle manipülatörün kişi üzerinde duygusal bir kontrol sağlama çabası sonucunda oluşur.
Kişilik Algısında Bulanıklık
Manipülatörün sürekli olarak kişinin fikirlerine veya düşüncelerine müdahale etmesi, kişinin kendisini ve kim olduğunu sorgulamasına neden olabilir. Bu durum, kişinin kimlik algısında bulanıklığa ve belirsizliğe yol açabilir.
Diken Üstünde Hissedilmesi
Kişinin sürekli olarak endişe ve korku içinde olması, diken üstünde hissetmesine neden olabilir. Bu durum, kişinin belirli konuları konuşmaktan kaçınmasına ve genellikle kendi duygularını fark etmemesine yol açabilir.
Akıl Sağlığına İlişkin Endişeler
Manipülasyon, sadece kaygı ve depresyona neden olmakla kalmaz, aynı zamanda kişinin kendisinden şüphe duymasına ve akıl sağlığını sorgulamasına da yol açabilir. Kişi, verdiği tepkiler ve hissettiği duygular nedeniyle, akıl sağlığının iyi olup olmadığını düşünebilir.

Manipülasyonun olumsuz etkileri, kişinin duygusal ve psikolojik sağlığı üzerinde ciddi hasara yol açabilir. Bu nedenle, manipülatif davranışların belirtilerini tanımak ve bu tür eylemlere karşı nasıl korunacağını öğrenmek önemlidir.

Manipülasyon Uygulayan Kişinin Manipülatif Davranışları

Gaslighting uygulayan kişinin genellikle sergilediği davranışlar arasında şunlar yer alabilir:13
  • Kurban rolüne girmek
  • Karşısındaki kişiyi aşağılamak
  • Duygu sömürüsü yoluyla duygusal şiddet uygulamak
  • Karşıdaki kişide suçluluk duygusu yaratmak
  • Yalan söylemek
  • Gerçekleri veya kendi davranışlarının ardındaki motivasyonları inkar etmek
  • Karşısındaki kişinin duygularını ve düşüncelerini değersizleştirmek

Duygusal Anlamda Manipülasyona Uğramanın Sonuçları

Duygusal manipülasyon, kişide ruhsal anlamda rahatsızlıklara sebep olabilmekte ve psikiyatrik bozuklukların ortaya çıkışında etkili olabilmektedir. Kişinin çaresizlik duygusu yaşamasına ve benlik saygısında azalma yaşamasına sebep olabilmektedir. Bu etkilerin tümü aslında kişinin hayatında travmatik süreçler yaratabilen nitelikte olabilmektedir13.

duygusal manipülasyona uğrayan bir kadın çizimi

Manipülatif Bir İnsan Değişebilir Mi?

Kişi kendinin farkında olarak değişime yönelik bir motivasyona sahipse ve bunun için bir yardım alırsa değişebilir. Ancak değişime açık olmayan, hatta davranışlarının farkında olmayan biri için bu durum zorlayıcı olabilir5.

Manipülasyondan Kendimizi Nasıl Koruruz?

İlişkide manipülasyona uğradığının farkına varmak yolu kendi duygularını izleyebilmek ve farkında olabilmekten geçmekte5. Bunu anlayabilmek için kendinize birkaç soru sorabilirsiniz:

  • Onunla beraberken kendimi nasıl hissediyorum?
  • Onun yanında ayrıldığımda nasıl hissediyorum?
  • Suçluluk veya kendinden şüphe etme duyguları hissediyor muyum?
  • Kendimi sürekli eleştiri altında veya hata yapacakmış gibi hissediyor muyum?

Sınırlarını koymak ve korumak manipülasyona uğramamak için önem taşıyan başka bir konudur. İlişkide sınırlar belirsiz olursa bu durum manipülasyona zemin hazırlayabilir.

İlişkideki sınırlarınızı net şekilde belirlemek ve karşınızdaki kişinin buna saygı duyarak uymasını sağlamak ilişki açısından faydalı bir adım olarak değerlendirilebilir. Bunu ilişkinin başında oluşturamamış olsanız bile neye tolerans gösterip göstermeyeceğinizi söylemek için hiçbir zaman geç değildir5.

Kaynakça

  1. https://tr.wikipedia.org/wiki/Psikolojik_manip%C3%BClasyon
  2. https://dictionary.apa.org/
  3. Chapaux-Morelli, P. A. S. C. A. L. E., & Couderc, P. A. S. C. A. L. (2018). İkili ilişkilerde duygusal manipülasyon. Çev: Işık Ergüden, İstanbul: İletişim Yayınları
  4. https://plato.stanford.edu/entries/ethics-manipulation/
  5. https://kemalsayar.com/haftanin-yazisi/birinin-sizi-manipule-ettiginin-6-isareti
  6. https://www.forbes.com/
  7. https://tr.wikipedia.org/wiki/Kap%C4%B1ya_ayak_koyma_tekni%C4%9Fi
  8. Beaman, A. L., Cole, C. M., Preston, M., Klentz, B., & Steblay, N. M. (1983). Fifteen years of foot-in-the door research: a meta-analysis. Personality and Social Psychology Bulletin, 9(2), 181-196.
  9. https://tr.wikipedia.org/wiki/Gitgide_artan_ricalar_tekni%C4%9Fi
  10. Freedman, J. L., & Fraser, S. C. (1966). Compliance without pressure: the foot-in-the-door technique. Journal of personality and social psychology, 4(2), 195.
  11. Cialdini, R. B., Vincent, J. E., Lewis, S. K., Catalan, J., Wheeler, D., & Darby, B. L. (1975). Reciprocal concessions procedure for inducing compliance: The door-in-the-face technique. Journal of personality and Social Psychology, 31(2), 206.
  12. https://tr.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BCz%C3%BCne_kap%C4%B1y%C4%B1_%C3%A7arpma_tekni%C4%9Fi
  13. https://madalyonklinik.com/gundem/gaslighting-iliskilerde-manipulasyon-nedir
*Sitemizde bulunan yazılar tıbbi tavsiye içermez ve yalnızca farkındalık yaratmak amaçlıdır. Yazılardan yola çıkarak bir hastalık tanısı konulamaz. Hastalık tanısını yalnızca psikiyatri hekimleri koyabilir.

Daha iyi hissetmeye bugün başlayın

Psikolojik Testler

Ücretsiz ve kolayca çözebileceğiniz psikolojik testler ile kendinizi test edin!
Kendini Test Et